را عليه الصّلاة و السّلم فرموذه ، يكى آنست كه فرموذه :
« وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ »
« 1 » .
و ما من يريد من التّواضع الّا عزّا * و ما يريد من التكبّر الا ذلا
و همجنين حديث نبوى بذان ناطق كه فرموذه : « من تواضع للّه رفعه اللّه و من تكبر وضعه اللّه » . و همجنين فرموذهاند كه : « انّ التواضع لا يزيد الّا رفعة فتواضعوا يرحمكم اللّه » . و امير المؤمنين على عليه السّلم فرموذه : « الخلق الحسن عن ابى الحسن عن جدّا الحسن انّ الحسن الحسن » .
و هر جند اين تقرير و بيان كه كرده آمذ ، درين بحث و جواب آن مدّعيان كه اعتقاد فاسد بيش كرفتهاند ، كافى است و از فحواى اين آيات مذكوره و از سياق حكم اين آيت كه بحث در آن و سؤال و جواب از آنست ، بقراين عقلى معلوم ميشوذ كه دعوى ايشان فاسد و تمسّك بذان باطل است . لكن جماعت منكران مفسد را عادت باشذ كه انكار حسّ نيز كنند .
اكنون در خاطر آمذه كه بقواعد اهل تناسخ بكويم . و جنانست كه مراتب آدمى بسبب سوء التدبيرات روى بانحطاط و نقصان نهذ . و بتدريج و تكرار و تبدّل ابدان به جائى مىرسذ كه كرمى شوذ . و بعضى كه فروتر از آن باشذ ، مرتبهء نباتات و معادن باشذ . و بذين تقرير آنجه درين آيت اهل تناسخ تصوّر كرده باشند كه بعضى از آدميان بذ بتدريج و تبدّل ابدان بذان رسذ كه شترى شوند [ 18 ] و بعد از آن همجنين بتدريج و تبدّل ابدان به جائى رسذ كه كرمى جنان كوجك شوذ كه در سوراخ سوزنى توانذ رفتن كه آن مرتبه نازلترين حيوانى است ، جه اكر از آن مرتبه نازلتر شوذ ، لا شك باطوار بسيار و تكرار بذان مرتبه برسذ كه لائق آن شوذ كه در بدن آدمى حلول كنذ ، تصوّر آنكه جنان آدمى در بهشت شوذ نتوانذ بوذ . خصوصا كه بايذ كه آدمى نيكو بوذ جه هر آدمى نيز لائق بهشت نتوانذ بوذ . بل آدمى بايذ كه اعمال حسنهء او بر سيّئات او راجح بوذ . بس آنجه موقوف عليه كرمى كوجك بوذ و آن مرتبه ادنى حيوانى است ، مخالف دعوى اهل تناسخ بوذه باشذ .
جه قواعد و مدّعى ايشان آنست كه همجنانكه از مرتبهء اعلى بواسطه سوء التدبيرات روى در نقصان مىنهذ و بتدريج بمرتبهء ادنى مىرسذ . همجنين جون از مرتبه ادنى روى بمرتبهء اعلى نهذ ، بتدريج باطوار و تكرار بسيار بذان رسذ كه كاملى توانذ بوذ و بىكمال در
هامش
( 1 ) - القلم ( 68 ) : 4