نتوانند كردن ، جه خاصّيت نفس شوم ايشان باشذ . و در طبيعت ايشان مركوز ، و همواره مردم ازيشان رنجند و ايشان از مردم . و از حكم اين آيت و سياق الفاظ آن بقرينه عقل جنان معلوم ميشوذ كه بواسطه تكبّر كه بر تكذيب آيات زيادت كشته ايشان را دو عقوبت زيادت ميشوذ كه از آن دو عقوبت يكى به دنيا اتفاق دارذ و يكى بعقبى جنانكه هم در دنيا معذّب باشند و هم در عقبى تا ايشان را نه دنيا بوذه باشذ و نه عقبى . امّا آنجه در دنيا بوذه باشذ عذاب جماعت ايشان كه كفته شذ ، لا جرم در حقّ ايشان فرموذه :
« لا تُفَتَّحُ
و
لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ »
« 1 » كه آن مخصوص بمتكبّران . امّا آنجه در عقبى باشذ آنجه فرموذه :
« وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ »
« 2 » . و آن عقوبت مشتركست ميان متكبّران . و كسانى كه ايشان تكذيب آيات كرده باشند و اشتراك آن بر آن وجه باشذ كه من بعد ياذ خواهيم كردن . و تقرير و بيان آنكه :
عقوبت اوّل كه :
« لا تُفَتَّحُ
و
لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ »
« 3 » مخصوص است بمتكبران . و آن درين دنيا متصوّر توانذ بوذ به جهت آنكه محقّق است كه در دنيا متكبّران همواره از حماقت خوذ در عذاب باشند . جه بنزد خالق و خلق مذموم و مبغوض باشند و ناايمن و كفتهاند : « و داء النّوك ليس له دواء » . و هر جند در عقبى عذاب و جزاء ايشان باشذ حاليا بموجب مذكور در دنيا در عذاب باشند و در عقبى اين آسمان نخواهذ بوذ . و نيز مقرّر كه بعضى را جز او مكافات در دنيا عاجلا و بعضى را در عقبى آجلا خواهذ بوذ ، بس درين صورت از حكم اين آية معلوم ميشوذ كه آن حوالت با اين دنيا است و آسمان اين دنيا . و اكر به حكم آيات ديكر تصوّر كنند كه اكر در عقبى آسمانى ديكر باشذ ، نه اين آسمان باشذ و نه مانند اين آسمان . و حاليا كيفيّت احوال آنجه حوالت آن با آسمان دنيا فرموذه جكونه و بر جه وجه است ؟ .
كوئيم : كه در آن شكّ نيست كه احوال اين عالم كون و فساد اكثر به آسمان و آثار كواكب تعلّق دارذ . و طالع نيك و بذ مردم كه آن را اعتبارى تمام هست و مشهور و معين اين معنى است . و سعادت و شقاوت مردم بواسطه اتّصالات كواكب بحسب طالع هر يك ازيشان روى نمايذ ، همين معنى لكن به حكم سخن بطلميوس كه كفته كه علم النّجوم منك و منها كه بمحلّ و قابل تعلّق دارذ ، يكى آنكه مثلا اكر شخصى كه سوء التدبيرات او عظيم بسيار
هامش
( 1 ) - الاعراف ( 7 ) : 40
( 2 ) - ايضا
( 3 ) - ايضا