مناسب آن . جنانكه شرح داذه شذ ، بسيار و زوذ حاصل كردذ و آيت :
« وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ »
« 1 » در شان ايشان توانذ بوذ .
و جون حقّ تعالى از علم فطرى حظّ اوفر بكسبى از ازل داذ ، مرتبهء بغايت شريف باشذ ، و لايق انبيا و اوليا توانذ بوذ . و بعد از كه آن را كرامت كرده باشذ بوقت ، بعثت انبيا از علم الهى قسمى با آن ملحق كردد ، كه آن را وحى خوانند . و بذان نبوّت حاصل شوذ ، و اكر از وحى نازلتر باشذ آن را الهام كويند و آن مشترك باشذ ميان انبيا و اوليا . و هر جند در اصل اين علم فطرى بكمال افتاذه باشذ ، و ايشان بذان از ديكران ممتاز باشند ، لكن تا وحى و الهام بذان منضمّ نشوذ ، نبوّت و ولايت متحقّق نكردذ .
و مثال آن جنانست كه . . . مردم جامها بوشند . بعضى جامها كه نفيستر باشذ خاصّ مخصوص بوذ ، و مرتبه مرتبه در شرف مىافزايد تا به متحلّى شدن و مرصّع رسذ كه آن باذشاهان بوشند ، و با آنكه اين امتياز باشذ و تاج بر سر ايشان ننهند زينت باذشاهى حاصل كردذ همجنين هر جند علم فطرى كه جهت انبيا لايق باشذ معظم و معتبر و تام بوذ لكن تا وحى كه بمثابت تاج باذشاهى است از حضرت الهى با آن ملحق نكردذ ، نبوّت نباشذ .
و جون عقل و علم ، جنان به همديكر نسبت دارند و كشيء واحد شذه كه آن را ازين ، و اين را از آن باز نتوان شناختن .
بعضى حكما و علما بجاى اين ، آن و بجاى آن ، اين كفته . جه ميان ايشان جنانكه در مقدّمه كفته شذ [ فرق ] زيادت نيست ، و هر جه كنند به همديكر كنند . و در همه حالات متّفق باشند . جنانكه نظاير و امثال در آن باب ياذ كرده شذ . و نبى عليه الصّلاة و السّلم مصدّق معانى حديثى فرموذه كه : « العقل نور فى القلب يفرّق به بين الحقّ و الباطل و قرأ » ،
« إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ »
« 2 » . و قال : « هم العقلاء الّذين عقلوا عن اللّه أمره فاتّبعوا ممّا به و اجتنبوا مكارهه » . ديكر حقّ تعالى فرموذه كه :
« وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ »
« 3 » . و جون اين مرتبه ، مرتبهء بزرك است . و اين عطيّه موهبتى شريف ، آن را بهر كس نداذه است . مخصوص به
هامش
( 1 ) - آل عمران ( 3 ) : 7
( 2 ) - الفاطر ( 35 ) : 28
( 3 ) - العنكبوت ( 29 ) : 43