. . . . . « 1 » . و فضيلت عقل و علم ياد كرده شذ . و جون خواهيم كه بدانيم كه علما اشرفند . . . . « 2 » يا عقلا . . . . « 3 » . علماء حقيقى باشند . كه بموجبى كه تقرير رفت هم عقل دارند و هم علم . هر آئينه ايشان را هر دو فضيلت و شرف حاصل باشذ و نور على نور بوذ . و اكر علماء رسمى باشند كه با آنكه حصّة ما از عقل و علم فطرى دارند ، لكن شيء قليل و يسير باشذ ، علم مكتسبى نيز كه حاصل كرده باشند ، بر مسئلهء جند مخصوص متصوّر بوذ . و بحسب عرف ايشان را علما كويند . لا شكّ عقلا ازيشان افضل و اشرف باشند . شعر :
مرد دانا آن بوذ كو را بوذ با عقل سرّ * صبح صادق آن بوذ كو را بوذ با روز راز
و مصدّق اين معنى آنست كه رسول عليه الصّلاة و السّلم فرموذ كه :
« انّ اللّه تعالى خواصّا يسكنهم الرّفيع من الجنان لأنّهم كانوا اعقل النّاس فى الدّنيا » .
و حاصل الامر آنست كه : روشن و محقّق شذ كه : آنج باذشاه اسلام خلّد ملكه فرموذ كه : عقلا اشرفند از طايفهء كه مجرّد علمى كسبى داشته باشند . و ايشان را در عرف علما مىكويند و عالمان رسمى باشند نه حقيقى محض صدق و عين صواب است و السّلم .
و از مجموع اين مباحث و مسائل و قضايا و دلايل ، يك نتيجهء كلى بالعرض بظهور بيوست كه آن عرض از عرض بهتر است ، و نيكوتر و بافايدهتر . و آن آنست كه بمقدّمات و دلايل مذكوره ثابت و محقّق شذ كه : بادشاهان عاقل عادل از جمله كاملان نوع انسان باشند . و در مرتبهء كه اشخاص انسان را جنان مرتبهء كمتر افتذ و نادر باشذ . و جنان مراتب از آن عالىتر بود كه بهر بيانى شرح احوال آن توان دارذ ، و بىآنكه كسى تصوّر كنذ كه جهت باذشاهان خويش در باب مدح و ستايش مبالغتى مىروذ به حمد اللّه و منّه .
هامش
( 1 ) - در اصل : جاىهاى نقطه چين ، پوشيده و ضايع شده است .
( 2 ) - در اصل : جاىهاى نقطه چين ، پوشيده و ضايع شده است .
( 3 ) - در اصل : جاىهاى نقطه چين ، پوشيده و ضايع شده است .