با وجود كفر و ضلالت كه بذان مبتلا بوذ ، شقاوت اصلى دامنگير او شذه ، و جرأت و جسارت نموذه ، و در دين اسلام طعن زذه ، بذان سبب محقّق دانستم ، و شبهت نمانذ ، كه بواسطهء آن بىادبى غيرت الهى تأثير كرده و معجزات خاتم النّبيّين عليه الصّلاة و السّلم در كار آمذه ، و او را در معرض ضرب المثل اين معانى ساخته تا بذنام دنيا و عقبى كشته . حقّ تعالى جمله بندكان خويش را از آفت و بلاء بذنامى در بناه عصمت خوذ نكاه دارذ . بمنّه و لطفه .
و امّا آنجه بحث مىروذ كه : عالم شريفتر يا عاقل ؟ تحقيق اين معنى را بجند وجه اينجا مجملا تقرير كنيم ، تا هم خواصّ و هم عوامّ هر يك به مقدار فهم خوذ آن را دريابند ، و قبول كنند . و جون در مقدّمه كفتهايم كه از هر نوع ادلّه و امثله ايراد خواهيم كرد و جهت آنكه تا اكر بفهم نرسيذه باشذ ، بهتر برسذ . بعضى را مكرّر كردانيم . فيما بعد اين معنى را بطريق تحقيق مشبعتر بيان خواهيم كرد . جه بحثى بغايت دقيق است . و هر جند بذان بيوسته و از آن برمىخيزذ . همجنين ابحاث دقيق عميق .
اوّلا مىكوئيم كه : هر يك از عقل و علم وقتى مستحسن است كه منفعت و فايدهء آن در دنيا و عقبى به صاحب آن رسذ ، و بسيار مىبينيم : « و ليس الخبر كالمعاينة » كه بعضى مردم كه اسم عالم بريشان اطلاق مىكنند ، جيزى جند ازيشان صادر مىشوذ كه موجب حيرت ايشان و ديكران مىباشذ ، و از تبعهء آن عاجلا و آجلا ايمن نمىتوانند بوذ مانند ابن كمونهء مذكور و حسن صبّاح كه درين ديار اظهار الحاد كرد ، و امثال ايشان و آنجه رسول عليه الصّلاة و السّلم فرموذه است كه : « من تعلّم العلم ليباهى به العلماء و يبارى به السّفهاء و يصرّف وجوه النّاس اليه فانّه فى النّار » ، عين اين معنى است .
و مضرّت علماء بذ ، با غايتى مىتوانذ بوذ كه بهلاك جمله مسلمانان و هلاك دين انجامذ ، بلك هلاك آن هر دو نباشذ ، الّا بمضرّت ايشان ، جنانكه رسول عليه الصّلاة و السّلم مىفرمايذ كه : « و الّذى بعثنى بالحقّ نبيّا لا يجيء هلاك امّتى و هلاك الدّين الّا من العلماء و الفقهاء السّوء » .
و در باب عقلا امثال اين احاديث و اين تهديدات وارد نكشته ، بلك جنانكه بيشتر
اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — صفحة 473
مساهمون: رشيد الدين فضل الله همدانى
ص٤٧٣