هم برين موجب كمالات و مراتب انبيا عليهم السّلم تصوّر بايذ كرد خصوصا كمالات نبى عليه الصّلاة و السّلم بدين موجب است كه كمالات انسان عالم تا غير عالم ، و انسان عالم عارف فحسب ، و انبيا تا اوليا ، و انبياء مرسل تا انبياء غير مرسل ، و خاتم النّبيّين تا انبياء مرسل .
همجنين كه در جواهر و اعداد ، و احوال طالب علمان در مراتب نموذار كفتيم ، متصوّر و متحقق است .
و همجنين مراتب نبى عليه الصّلاة و السّلم ، بعد از مفارقت هر روز و هر سال و هر ماه در ترقّى بموجب مذكور . و اكر نموذار و شرح آن خواهى كوئيم ، متأثّر بىمؤثّر محالست . و هر متأثّرى را مؤثّرى ضرورت باشذ . و هيج مؤثّر و متأثّر بواسطهء مؤثّرى غير آن صورت نه بندذ . در زمان حيوة نبى عليه الصّلاة و السّلم ، بواسطهء اثر معجزات و قوّت نبوّت ، آن قدر اسلام بذان همه زحمت آشكار شذه كه معيّن است .
بعد از مفارقت او در زمان صحابه و خلفا روز بروز هم بقوّت اثر معجزات و كمالات او زيادت مىشذه . و اكنون بىمشاهدهء معجزات و شمشير كه در آن وقت در اسلام به كار مىداشتند ، درين وقت جنانكه مشاهده مىروذ كه باذشاهان با صذ هزار مرد مانند امرا و مقتدايان كه در زمان نبى عليه الصّلاة و السّلم و صحابه سركشى مىكردند ، كمينه بنده ايشاناند ، به اختيار خود مسلمان مىشوند و صد هزاران هزار آدمى كافر را نيز باسلام درمىآرند .
اثر جنين امرى كلّى اكر نه كمالات نبى عليه الصّلاة و السّلم زيادت كشته بوذى ، آن از تأثير كذام مؤثّر بوذى ؟ و بموجبى كه در نموذار قيمت جواهر و اعداد ياذ كرديم ، جون نيك تأمّل كنند مناسب اين مؤثّر است . و ازين سبب است كه انبيا و اوليا را شهرت و عظمت در وقت حيوة جنان نباشذ كه بعد ازيشان . و جندانكه روزكار برمىآيذ ، برقرار ايشان را معتقدتر باشند . و در متابعت ايشان مبالغه بيشتر كنند ، و مراتب و كمالات انبيا ، و خصوصا از آن خاتم النّبيين آنجه از عظمت ايشان بذين دنيا مىرسذ .
اينست كه ياذ كرده شذ ، و عظمت مراتب ايشان كه تعلّق دارذ ، و لازمهء ايشان باشذ ، اضعاف اضعاف آن توانذ بوذ .
امّا كمال عموم انسان ، كه بعد از مفارقت بدن هم بس روشن است : اوّل
اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — صفحة 457
مساهمون: رشيد الدين فضل الله همدانى
ص٤٥٧