نيز كه تمامت انوار را يكى تصوّر كنند و منبع همه از يك نور انديشيدن . همجنان جهت هر وجودى بالضروره نورى على الانفراد تصوّر بايذ كرد . و نورى كه جهت وجود نبى عليه الصّلاة و السّلم تصوّر كنند ، مقدّم بر ديكر انوار باشذ . بس بيشتر از آفرينش همه نورها ، نور نبى عليه الصّلاة و السّلم آفريذه ، و نور ديكران را ، بعد ازو ، بلك جهت دوستى او ، آفريذه . جنانكه فرموذه : « لولاك لما خلقت الافلاك » .
و اكر منكرى كويذ كه : آنجه كفته كه : « اوّل ما خلق اللّه نورى » مسلّم نمىداريم . كوئيم : در آفرينش هر جيزى لا شكّ جون ابتدا كنند ، يكى از آن انواع ، اوّلين باشذ تا بعد از آن تصوّر ديكرها على الترتيب توان كرد . و بذين دليل اين دعوى اوّليّت مسلّم بايذ داشت . و امّا آنجه بنور رسول عليه الصّلاة و السّلم مخصوص است ، در رسالهء كه در باب فضيلت آنكه نبى امّى بوذه ساختهايم ، ذكر رفته و مبرهن شذه . از آنجا مطالعه بايذ كرد .
و جون آفرينش حقّ تعالى بسيار است ، و مراتب و درجات بىشمار . لا شكّ .
بعضى را اختلاف بواسطهء رتبت باشذ .
و بعضى را بواسطهء جنسيّت .
و بعضى را بواسطهء نوعيّت .
و بعضى را بواسطه كميّت .
و بعضى را بواسطهء كيفيّت .
و بعضى را بواسطهء اتّصال .
و جون بذين وسايط اختلاف در موجودات بحسب اين اختلاف تفاوت بسيار باشذ . بس عقول را به نسبت با اشيائى كه در تحت او باشند يا موقوف باشند ، بر وجود او ، آفريذه باشذ . و هم بذين تقرير آنجه با قلم مناسبت داشته باشذ ، و از جنس او باشذ ، يا در تحت آن فرموذ كه : « اوّل ما خلق اللّه القلم » . و وجه ديكر آنكه كوئيم حقّ تعالى اين هر سه را خوذ معا معا آفريذه باشذ ، تا تأويل احاديث نبايد كرد . و نبى عليه الصّلاة و السّلم بسه نوبت اخبار مىكنذ ، در اوقات مختلفه . و جون آفرينش
اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — صفحة 445
مساهمون: رشيد الدين فضل الله همدانى
ص٤٤٥