معاملت و تجارت با كسى كه مرتبهء او ، بالاء مراتب انسانى باشذ . جنانجه رسول عليه الصّلاة و السّلم و التّحيّه از تمامت كمالات اين جهانى كه انسان را حصول آن ممكن و متوقّع باشذ ، مستغنى بوذه و معاملات او با حضرت عزّت بوذه .
جنانجه فرموذه كه : [ 167 ] « لى مع اللّه وقت لا يسعنى فيه ملك مقرّب و لا نبىّ مرسل » .
و نيز جون آن شخص كه تمامت اموال و اسباب عالم بوى داذه باشند . و هر آنجه اسم جيز بر آن افتذ ، در حيّز تصرّف او آمذه باشذ ، در كلّ عالم هيج جيز ديكر نيابذ ، كه بذان تجارت كنذ و از آن او را فايده حاصل آيذ . هرآينه از بار بر جهارباى نهاذن جهت تجارت ، و كرد اطراف مملكت برآمذن ، و طلب جيزى ديكر كردن ، مستغنى و بىنياز باشذ . و در هيج حال بطلب كسب مالى محتاج نشوذ . و جون اين معنى معلوم كشت ، هر آفريذه كه او را مايهء علم فطرى زيادت باشذ ، احتياج وى بكسب علوم كسبى كمتر باشذ ، و آنكه موهبت مايهء آن علم بر وى ختم شذه باشذ . و آنجه ممكن باشذ كه به انسان رسذ ، بوى رسيذه باشذ ، و او را بكسب هيج علم از علوم كسبى احتياج نيفتذ .
اكنون ببايذ دانست كه جرا آن مرتبه كسى را حاصل شذه باشذ ؟ و بايذ كه از جمله انسان يك شخص به اين مرتبه رسذ .
مىكوئيم كه جون حقّ تعالى در ازل از معدن ارادت : « كنت كنزا مخفيّا فاحببت ان اعرف » ، مخلوقات را به حكم :
« إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ »
« 1 » بتحمّل بار امانت خويش مأمور مىفرموذ . و بر مقتضى :
« فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها »
« 2 » از حمل آن ابا نموذند . و انسان باشارت :
« وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ »
متحمّل آن شذ . مراتب هر يك را در حمل بار امانت معيّن كردانيذ . و هر كسى را بحسب مرتبه مقدارى معيّن از امانت خويش ، كه آن علم و عقل فطرى است ارزانى مىداشت . آن يك مرتبهء اعلى مراتب نيز ، جهت يك شخص مقدّر فرموذ . جه اكر مقدّر نفرموذى تصوّر افتاذى كه آن مرتبهء نامتناهى است .
و نشايذ كه تصوّر كنند كه انسان ممكن الوجود را ، عروج بمراتب نامتناهى ممكن است .
هامش
( 1 ) - الاحزاب ( 33 ) : 72
( 2 ) - ايضا