تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — صفحة 271

مساهمون:

ص٢٧١
اوست ، و خاصّيّت آن باشذ . و بذان واسطه بايذ كه سطح نباشذ . اكر شما امرى خارجى كه مستلزم سطح باشذ باز توانيذ نموذ ، بايذ كه ثابت شوذ . و بدانيم كه قوّت آن امر خارجى جندان هست كه از قوّت حركات افلاك راجح توانذ آمذ و اثر آن باز توانذ داشت ، [ 147 ] تا بعد از آن مسلّم داشته شوذ كه در زمين مؤثّر باشذ ، و سطحى بازديذ توانذ كرد . اكر بذين وجه سببى خارجى هست ، و باز مىتوانيذ نموذ ، ببايذ آورد و تقرير كرد ، و الّا اين سخن و تقرير و دعوى بثابت نمىكردذ ، و بذين بيان بقواعد اهل هيأت و طبيعيان روشن ميشوذ كه اين تقرير باطل است . ايشان جون اين سخن شنيدند ، انصاف داذند كه : حقّ بدست تست ، و هركز هيج كس از ما امرى و قوّتى خارجى نيافته است كه سبب سطح باشذ . و همجنين كه تو كفتى اكر تصوّر امرى و قوّتى خارجى كنند ، بايذ كه جنان باشذ كه قوّت آن در مقابلهء قوّت حركات افلاك تواند آمذ تا اثر قوّت حركات افلاك كه موجب تدويرست باز توانذ داشت ، و سطحى باديذ توانذ آمذ . و جون ايشان بذين وجه ملزم شذند ، اين ضعيف با خدمتشان كفت كه : شما را هنوز تقريرى و بحثى مانده ، و مرا جواب آن هست جرا سؤال نمىكنيد ؟ و آن بحث آنست كه ما معاينه مىبينيم : « و ليس الخبر كالمعاينة » كه بر روى زمين كوهها عظيم بزرك بسيارست ، و مواضع نشيب و فراز فراوان مىيابيم . اكر بعضى مواضع بر روى زمين سطح ، و بعضى نصب نبوذى ، بايستى كه آن كوهها نبوذى . و جون كوهها برأى العين مىبينيم ، و جيزى مشاهده معاين است ، آن را بر جه جيز حمل توان كرد ؟ و جون ايراد سؤال كرده بوذ ، بجواب مشغول كشت و كفت : جواب من درين معنى آنست كه من حاليا بقواعد اهل هيأت و معتقد ايشان ثابت كردم كه بايذ كه بر زمين كرى ، سطحى و نصبى متصوّر نباشذ ، و نشايذ كه باشذ . اكنون بيان كيفيّت آنكه بخلاف مقتضى دور فلك مشاهده مىافتذ ، شما را بايذ كرد و بايذ كفت ، نه مرا ! و ايشان اين تقرير را نيز بسنديذه داشتند و كفتند كه : حق بدست تست . بعد از آن اين ضعيف كفت : هر جند بر من واجب نيست ، بيان اين معنى كردن ،
اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — صفحة 271 | رشيد الدين فضل الله همدانى