[ 138 ] بسم اللّه الرّحمن الرّحيم
[ مراتب علوم : علوم معقول و منقول ]
الحمد للّه ربّ العالمين و الصّلاة و السّلم على نبيّه محمّد و آله الطّيّبين الطّاهرين اجمعين اكبعين .
امّا بعد جنين تقرير كنذ : محتاجترين كسى برحمت و غفران بارى تعالى ، فضل اللّه بن ابى الخير بن عالى المشتهر بالرّشيد الطيّب الهمذانى ، غفر اللّه ذنوبه و ستر عيوبه ، كه دوستى عزيز كتابى جهت من ساخته آورده بوذ ، و ديباجهء آن برخواند . راستى در غايت خوبى تصنيف كرده و جماعت حاضران باتّفاق بسنديذه داشته ، بمدح او زبان كشوديم .
و اين ضعيف را در اثناء استماع آن ، بر تقريرى كه كرده بوذ ، نه بطريق ايراد بلك بطريق لطيفه ، كلمهء جند در خاطر آمذ و به خدمت حاضران تقرير كرد ، بسنديذه داشتند و كفتند : اين كلمهء جند غريب است . بر جائى ثبت بايذ كرد جهت ديكر ، اكنون و من بعد نيز فايده دهذ . بذان سبب در آن فايده ، اين كلمات نوشته مىشوذ . و آن آنست كه آن بزرك تقرير كرده بوذ كه : علوم يا معقولست يا منقول .
اين ضعيف كفت : اين معنى در كتب بسيار آوردهاند و از زبان حكما و علما بسيار شنيذهايم ، و معلوم كه هر يك بر جه حمل كردهاند ؟ و مرا جنان در خاطر مىآيذ كه هيج نقلى كه از منقول باشذ از كتاب الهى و كلام نبوى و متابعان آن نبوذ كه آن معقول نباشذ ، بلك آن منقول ابراز و خلاصهء معقولات . و از آن جهت كه هر كس را استعداد بكنه رسيذن آن نبوذ كه ادراك مانند اين معانى دقيق و عميق كنند ، حكم جزم فرموذه باشذ ، و بيان حقايق و معانى آن نكرده ، تا حاليا از آن امر و فايده و ثواب آن محروم نمانند .
و اكر حقّ تعالى بعضى ازيشان استعداد و توفيقى داذه باشذ كه با سررشتهء آن روند ، و بنور درونى كه حقّ تعالى در ازل در حقّ ايشان كرامت كرده باشذ ، ادراك آن بكنند و بغور حقايق آن رسند . آن خوذ نور على نور بوذ . و آنان را كه استعداد و توفيق نبوذه ، بكلّى از آن محروم نمانند . و دليل برين آنكه بعضى از اوليا و مشايخ بزرك و علماء نامدار ، بهر وقت بعضى را از منقولات شرحها كفتهاند و بوجوه معقول مبين كردانيذه و