« لا تَبْدِيلَ لِكَلِماتِ اللَّهِ »
« 1 » . و فرموذه كه :
« ما يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ »
« 2 » . تمامت اشارت بذين معنى است . و اين همه اشارت بذانست كه فرموذه كه :
« حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي »
« 3 » . و الّا قادرى كه اين همه قدرتهاء نامتناهى ازو صادر شوذ و از ناجيز اين همه جيزها آفرينذ ، جكونه برين مقدار قادر نبوذ كه جيزى با جيزى متبدّل كردانذ ؟ بلك بر آن نيز قادر بوذ كه جيزى با جيزى متبدّل كردانذ لكن بعد از انقضاء مدّت كه آن روز موعود باشذ و آخر دنياء زمانى و مكانى بوذ . و به حكم :
« يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ
« 4 » . بيكباركى متبدّل كردانيذه لايق و مناسب آن دنيا ، كه عقبى اشارتست بذان .
جنانكه در قرآن مجيد وعده فرموذه مرتّب و معيّن كردانذ . و مادام كه اين دنياء زمانى و مكانى باشذ ، هم بذين وجه كه آفريذه و مشاهد و محسوس جارى و مستمرّ باشذ . و اكر بخلاف آن تصوّر كنند ، قصور و نقصان و غير عدالت و راستى بوذ . و ذات بالا و از آن منزّه ، بموجبى كه ياد كرده شذ .
و ازين تقرير و مقدّمات جند قضيّه كه درين آيت مشكل مينمايذ روشن ميكردذ .
اوّل : آنجه فرموذه كه :
« وَ لَوْ شِئْنا لَآتَيْنا كُلَّ نَفْسٍ هُداها
. يعنى قدرت آن دارم كه اكر همه را هدايت دهم ، توانم داذن . امّا خلقت اين دنيا برين وجه آفريذهايم كه عقاب در مقابلهء ثواب و شر در مقابله خير باشذ . و اجر و جزاء آن مقدّر فرموذه ، و هر جيز كه آفريذهام لايق اين دنياست كه مناسب همديگر مقدّر كردانيده ، اكر ازين بكردانم نه اين دنيا ، و نه احكام اين دنيا بوذه ، و نه مناسب و نه لايق اين دنيا ، و حكم آخرت باشذ ، كه عقبى اشارت و عبارتست از آن و پس ازين دنيا خواهذ بوذن . و وعده بذان احكام داذه كه معاملات اين دنيا آنجا مقابله و موازنه روذ ، و حكم آن كرده شذ . و جون به اين وجه بعلم قديم من مقدّر و در قدرت من مقرّر بوذه ، و برين وجه آفريذه و آمذه و بوجهى ديكر بموجبى كه كفته شذ ، از آن قاعده بكردانيذن نامناسب و نامضبوط و نامرتّب
هامش
( 1 ) - يونس ( 10 ) : 64
( 2 ) - ق ( 50 ) : 29
( 3 ) - السجدة ( 32 ) : 13
( 4 ) - الانبياء ( 21 ) : 47