و هر جند بموجبى كه كفته شذ در همه اديان و ملك نماز و طاعت بوجوه مختلفه هست ، لكن كمالى كه در نماز دين اسلام هست ، در هيج ديكر نتوانذ بوذ ، جه هر امرى كه بدست خاتم النبيّين فرموذه شذه ، بايذ كه اكمل بوذ . و جون بتقرير آن مشغول شذيم جنان اولى باشذ كه وجه اكمليّت آن تقرير كنيم ، و لا شكّ در ضمن آن كماليّت آن معلوم شوذ بوجهى كه عقل قبول كنذ .
اكنون مىكوئيم : بيان آنكه نماز جرا بنج وقت است و زيادت و كم نيست ؟ و آنكه جرا در بعضى اوقات بيشتر و در بعضى كمتر است ؟ و احوال نيّت كردن در نماز و جكونكى آن و آنجه وضو ، جهت جيست ؟ و جرا برين وجه معيّن است كه فرموذه شذه ؟ هر جند علماء اسلام در آن باب ، بيانهاء نيكو كردهاند بوجوه بسيار بغايت نيكو و بسنديذه لكن مختصر لطيفهء كه اين ضعيف را در خاطر آمذه تقرير مىكند .
امّا آنج جرا بنج وقت است و زيادت و كم نيست ؟
كوئيم به حكم آيت :
« وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ »
« 1 » ، و آيت :
« وَ يُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ »
« 2 » ، و امثال آن ، و آنكه درين مقدّمات كه كفته شد ، بادلّه و امثله مبيّن كشت كه هر جه آفريده شذه ، مىبايذ كه عبادت كنذ تا فرق ميان خالق و مخلوق باديذ آيد . و همجنين واجب كى عبوديّت كنذ . بس آدمى كه شريفتر است و او را محقّق كه بنج جيز موجود كشته از جهار عناصر و نفس ناطقه . عبادت او بذين پنج جيز واجب كه بجاى آرذ تا هر يك از اجزاء او عبادت كرده باشند ، جه اكر يك نوبت از آن كم بوذ ، عبادت جزوى ازو قاصر بوذه باشذ ، و او كه واقف آنست هم قاصر و هم خاطى .
امّا سبب آنكه جرا [ 113 ] اين بنج نماز بذين اوقات معيّنه : سحركاه و نيمروز و بسين و شام و خفتن معين شذه و در ديكر اوقات معيّن نشذه ، و آنكه جرا در جهار وقت فسحتى و مجالى داذه و در نماز شام آن فسحت و مجال نيست ؟
كوئيم : بتقريرى كه مبيّن كشت آنكه نماز بنج وقت است ، و جرا بنج وقت مىبايذ ؟ و آن جهت كمالست ، و چرا جهت كمالست ؟ و كمال آن بجه وجه است ؟ و جكونكى آن شرح
هامش
( 1 ) - الاسرا ( 17 ) : 44
( 2 ) - الرعد ( 13 ) : 13