ناقص العقل نهاذه ، و خوشآواز دريشان بسبب كثرت بموجبى كه تقرير كرديم ، بيشتر توانند بوذن و او بتجربه معلوم كرده . اين سخن كفته . لكن اين تقرير برين وجه معقول و مناسب است كه تقرير كرديم و مىكنيم و مىكوئيم : حقّ تعالى فرموذه كه : « كنت كنزا مخفيا فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لا عرف » ، و بروايتى ديكر : « فاردت ان اعرف » كفته . و بنزد اين ضعيف : « احببت ان اعرف » مناسب تر است . سبب آنكه ارادت صفتى است از صفات بارى تعالى ، و اكر نه ارادت بوذى ، آفرينش نبوذى ، و محبت اقوى است از ارادت ، جه هر صاحب ارادتى را محبّ نكويند . لكن محبّت بىارادت نبوذ . و حق تعالى در آنجه مخلوقات بيافريذ . خصوصا خلاصهء مخلوقات خاتم النّبيّين را كه او را حبيب كفته و فرموذه : « لو لاك لما خلقت الافلاك » ارادت تمام داشته تا او را حبيب خوانده . و آن ارادت بمحبّت انجاميذه و غرض ازين : « احببت » آن بوذه تا آن لقب برو نهاذه موافق حديث قدسى او باشذ تعالى و تقدس ، و جون اين لطيفه درين موضع آمذه بوذ ، خواستيم كه تقرير كنيم و آمذيم با سر سخن .
و مىكوئيم جون فرموذه : « فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لاعرف » اكر از صفات نامتناهى خوذ بعضى بخلق ننموذى ، خلق بعضى از صفات و آلا و نعماء او و خوذ را جكونه شناختندى ؟ بس جندانكه از صفات خوذ زيادت بخلايق آموخته باشذ ، غرض « فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لاعرف » زيادت بحصول بيوسته باشذ . و آنجه فرموذه كه :
« وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا »
« 1 » هم جهت آن فرموذه تا احوال صفات او بهتر باخبر باشند و نبندارند كه علم بارى تعالى و صفات او همين قدر است كه دانستهاند و در آن شروع كرده و از ان غافل باشند كه علمى و صفاتى ديكر غير اين علوم هست كه [ 106 ] كه مقدور انسانست كه بياموزند . و صنع بارى تعالى بر آن وجهست كه اكر نيز انسان علوم نامتناهى او را نتوانند آموختن ، همين قدر ايشان را تنبيه فرمايذ كه بذان قياس معلوم كنند كه علوم ديكر غير آنجه به انسان داذه مىشايذ كه باشذ جه مجرّب و معيّن است كه جماعتى كه علوم ندانند و بكلّى از ان بىخبر باشند ، جندانكه با ايشان تقرير كنند ، كه علوم متنوّعه هست ، قطعا باور ندارند كه هست . و اكر نيز تصوّر كنند كه علمى هست جيزى تصوّر كنند كه از آن تصوّر ايشان تا بذان علم ، صذ هزاران فرسنك دور باشذ . بلك بكلّى متصوّر ايشان
هامش
( 1 ) - الاسرا ( 17 ) : 85