كوئيم مطلق حركات شش است : و بعضى از آن مؤلّف كه آن مخصوص است بحياة نه به غير . و آن هر دو مؤلّف غالبا بىهمديكر نمىتوانذ بوذ ، مانند : انقباض و انبساط نبض ، و مانند حركات اضطرابى ، بموجبى كه من بعد شرح دهيم . و يكى از آن ملازم جه آن حركت ملازم بىحركات ديكر باستقلال خوذ صورت نمىبندذ ، مانند حركت بالعرض .
و بعضى از آن حركات منقسم ميشوذ بوجوه مختلفه . و ميان بعضى تركيب و اجتماع باديذ مىآيذ جنانجه شرح و تفصيل آن متعاقب ياذ كنيم . و آن حركات شش كانه مذكوره اينست :
حركت قسرى
حركت طبيعى
حركتين مختلفتين كه مخصوص است بحياة كه كفتيم كه آن مؤلّف است از دو حركت .
جه بىهمديكر نمىتوانند بوذ .
حركت ارادى
حركت بالعرض
امّا حركت قسرى : و آن بر دو وجه متصور است :
مفرد
مركّب
وجه اوّل : مفرد : و آن دو قسم باشذ :
دائمى
غير دائمى
امّا قسم اوّل : دائمى ، مانند : حركات شبانروزى افلاك .
امّا قسم دوم : غير دائمى ، مانند : آنكه جوكانى بر كوئى زنند . جون از موضعى بموضعى نقل كنذ هم آنجا بازمانذ . و مانند : كشتى كه بباذبان روذ ، جون باذ ساكن شوذ ، بازمانذ .
وجه دوم ، مركّب : با ديكر حركات ، و مراد ما از حركت مركّب آنست كه در متحرك مبدأ هر دو حركت باشذ ، نه آنكه هر دو حركت در يك حالت باشذ و آن نيز بر دو
اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — صفحة 166
مساهمون: رشيد الدين فضل الله همدانى
ص١٦٦