عنصر موجود كه تركيب بذيرذ ، جه بموجبى كه كفتيم ، بىآن قابل اشدّ و اضعف باشذ ، و در آن اختلاف و تفاوت عظيم بسيار . جنانكه شمردن و دانستن آن ميسّر نشوذ . و همجنين در آن جسم كه دو عنصر لطيف خفيف برو عظيم غالب بوذ ، و از دو عنصر كثيف در آن عظيم اندك بوذ . و اين تا به جائى رسذ كه آن اجزاء كثيف مذكور در آن نامحسوس بوذ . و جون جنين باشذ . آن جسم بالضّروره نامرئى باشذ .
و اين ضعيف وجود جنّ و شياطين ، كه در زبانها مشهورست ، بذين وجه ثابت كردانيذه ، و براهين و ادلّه بر اثبات آن تا حدّى كفته كه : انواع جنّ هم در كرهء هوا و هم در كرهء آتش بايذ كه زيادت از آن باشند كه حيوانات زمين . و اين معنى در كتاب آثار و احيا كه از مصنّفات اين ضعيف است در باب كهرتر كه آن باب جهارم است بشرح و بسط ياذ كرده ، و همجنين در جواب سؤال افاضل استرآباذ ، كه از مولانا معظّم فخر الدّين ابن المطهّر كردهاند ، و او ازين ضعيف كرده ، در كيفيّت راسب شذن اشيا و احوال ثقيل و خفيف و درين كتاب أسئله و اجوبهء رشيدى مدرج است . و همجنين در رسالهء . . . . . . . . . . « 1 » . كه در كتاب . . . . . . . . . . . . « 2 » از مصنّفات اين ضعيف مدرج است و در باب . . . . « 3 » . هم در كتاب آثار و احيا كه در احوال مكس انكبين كفته . جون خواهند كه حقيقت آن به تمام معلوم كنند از آنجا مطالعه بايذ كرد تا با فوايد ديكر از آنجا بدانند .
اكنون برين تقرير و مقدّمات كوئيم كه : جون آب دريا و آن خاك نيز ، كه در قعر درياست ، بسيط حقيقى نيستند . و در آن شائبه از جزو عنصر نارى و هوائى موجودست . و آن نامحسوس توانذ بوذ . مثلا مانند آنكه ديكى شوربا كه آن صذ من باشذ ، و دانكى نمك در آن اندازند ، جون بخشند قطعا طعم نمك در آن نامحسوس بوذ ، و هر جند از شائبه نمك خالى نبوذ . همجنين بذان مقدار شائبهء نارى و هوائى كه دريا باشذ ، حيوانات كه در دريااند ، و خصوصا اصداف كه در قعر دريااند و ابدان ايشان را همان قدر شائبهء نامحسوس از ناريّت و هوائيّت ، كه در آن بوذ كافى . لا جرم بذان مقدار شائبه اجزاء نارى و هوائى كه در آب و آن قعر زمين مىباشذ ، موجود مىتوانذ شذ ، و تركيب و مزاج
هامش
( 1 ) - در اصل خالى است .
( 2 ) - در اصل خالى است .
( 3 ) - در اصل خالى است .