و ديكر كه خواصّ بسيار كه در آن باشذ هيج يك به همديكر نمىمانذ ، و آثار و صفات متنوّع از آن باديذ مىآيذ . و سركه بىآن خواصّ و آن خواصّ بىسركه نتوانذ بوذ . و تقدّم سركه بر آن خواصّ بر وجهى كه ياذ كرده شذ ، تقدّم ذهنى تصوّرى باشذ و آن صفات و خواصّ را نه در وجود و نه در تصوّر تقديم تأخيرى نيست ، الّا همه يا با ذات سركه در يك مرتبه متأخّراند در تصوّر ، و هيج خاصّيّتى كه به سركه متعلّق بوذ و بذان مخصوص در وجود نيايذ ، الّا از سركه باديذ آيذ كه آن از خاصّيّت سركه توانذ بوذ . و بيشتر كه ظاهر شذه از سركه بايذ دانستن نه از جيزى ديكر .
و آنجه متكلّمان و موحّدان همه را از حقّ دانند و حوالت همه با حقّ كنند مناسب اين تقرير و بيان است . و اين تقرير و بيان مناسب آن ، و ما در جواب سؤالات افاضل استرآباد كه ايشان از مولانا معظّم فخر الدّين ابن المطهّر دام معظما سؤال كرده ، و او با اين ضعيف رجوع كرده و آن هم درين كتاب مدرج است كه در جواب اين يك سؤال كه وجود نفس ماهيّت است يا زايد بر آن ، مثالى كردهايم و بدلايل عقلى و نقلى كيفيّت آن بازنموذه و شرح داذه . جون در مطالعه آرند آن نيز مقوّى اين جواب باشذ با فوايد ديكر كه از آن معلوم شوذ ، ان شاء اللّه تعالى . و اللّه اعلم و احكم .
جواب سؤال سوم : كه مولانا معظم شمس الدين جوهرى دام فضله كرده و كفته كى حصول مواليد سه كانه ، بواسطهء فعل و انفعال عناصر اربعه ، و بىشبهه در دريا حيوانات بسيار متولّد مىشوند ، و وجود آتش را در قعر دريا تصوّر كردن مشكل مىنمايد جكونه است ؟
كوئيم و باللّه التوفيق : تقرير و بيان اين معنى بمقدّمات و شرح بسيار احتياج دارذ و ما در رسايل و كتب مصنّفات خوذ كيفيّت بسايط و تركيب آن بوجوه ، مبيّن كردانيذهايم . و آنجه اجسام سفلى ، البتّه بايذ كه از جهار عنصر باشذ ، و از سه و از دو تركيب آن نشايذ اثبات كرده ، جون خواهند كه اين معنى را به تمام معلوم كنذ ، از فهرست كتب مصنّفات من وضع آن فوايد زوذ طلب توان داشتن [ 83 ] و مطالعه كردن ، تا اين اغراض و مطلوب حاصل شوذ . حاليا درين موضع آنجه ضرورى است بطريق ايجاز و
اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — صفحة 159
مساهمون: رشيد الدين فضل الله همدانى
ص١٥٩