همه معلومات و صادراتست تعالى و تقدس ، و جميع صفات پاك او در غايت كمال و نامتناهى است و از تمامت نقصان و عجز منزّه و مبرّا او معرّا ، و هر جه ازو صادر شوذ همه از سر حكمت بر وجهى كه هيج كسرا بر آن اعتراضى نرسذ و الّا كمال و عدالت مفقود مانذ . و برين همه قواعد و براهين كه ياذ كرده شذ كه آن جمله بهم مانند سلسله مربوط متّصل است .
اكر كسى اعتراضى نمايذ يا تصوّر كنذ كه به مقدار سر موئى در ان تفاوتى و خلافى هست ، تصوّر او باطل و خلل در ذهن و حسّ و دانش او بوذ كه از دقايق حقايق آن غافل و از ادراك براهين آن عارى بوذه باشذ ، جه عقلا را بر جملكى آن معانى كه ياذ كرده شذ ، ايرادى و اعتراضى نيست و تردّدى نمانده .
و بذين تقرير همجنين بايذ كه عقلا را بر صادرات اعتراضى نبوذ . و دانند كه از حكيم قادر عادل كريم رحيم با كمال جيزى كه نجنان بايذ ، نامناسب و نالايق ، كه مخالف صفات پاك او بوذ ، حادث و صادر نكردذ ، و اكر بنزد بعضى مردم ، بعضى صادرات او ناموافق و نامناسب نمايذ ، از آن جهت باشذ كه مقابله و موازنهء احوال و صفات و صادرات او توانذ كردن .
و جون جنين باشذ البتّه نشايذ كه عقلا منكر صادرات او تعالى و تقدس كردند يا انديشه كنند كه بعضى از آن نامناسب است . و بايذ كه از روى حقيقت ، نه بطريق تقليد ، بقواعد و ادلّه و براهين مذكور معتقد جميع صادرات او باشند و بر هيج يك از صادرات او انكار و تردّد بخوذ راه ندهند ، و بعد از آن اكر در جيزى از ان تردّدى داشته باشند ، تتبّع كيفيّت و حقيقت آن كنند . و موازنهء كيفيّت تفاوت و اختلاف كه او را روى نموذه باشذ ، كنذ ، تا بدانذ كه آن تفاوت و اختلاف كه او را روى نموذه از كذام وجه و جكونه است ؟ و همجنين بنزد او محقّق باشذ كه جون در مقدّمه ، مقرّر شذ كه احوال صفات صادرات آن نامتناهى است ، اكر همه جيزها و مراتب و كمالات مردم و اعمار ايشان متساوى بوذى ، از آن لازم آمذى كه احوال صفات و صادرات آن نامتناهى است ، و نشايستى جه احوال حقيقت نامتناهى مفقود ماندى ، و نشايذ . و ضرورت آنكه صادرات او عظيم بسيار .
جنانجه واقعست كه يكى نبى ، و يكى باذشاه ، و يكى كدا ، و يكى دراز عمر ، و يكى كوتاه عمر . و هر يك از آن قابل اشدّ و اضعف ، تفاوت و اختلاف تا حدّى است كه مطلقا نشايذ كه در همه جيز من كلّ الوجوه به همديكر ماننده بوذ ، تا هر يك بانفراد مفردى و واحدى باشذ ، تا هم داغ وحدت ، كه آن شبه وحدت حقّ است ، بر همهء اشيا صادق بوذه باشذ و هم عظمت صفات نامتناهى او تعالى و تقدس بظهور بيوسته . و الّا صفات قدرت و عظمت و
اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — صفحة 81
مساهمون: رشيد الدين فضل الله همدانى
ص٨١