آفريده است ؟
در اين زمينه سخن عجيبى را از ابن سينا نقل مىشود كه مىگويد : خداوند زرد آلو را زرد آلو نگردانده ، بلكه آن را چنين آفريده است ، يعنى هنگامى كه خداوند سبحان زرد آلو را آفريد آن را زرد آلو آفريد و دوبار آن را نيافريده است ، يعنى يك بار به وجود آورده باشد و بار ديگر - اگر تعبير درست باشد - رنگ و لعاب زرد آلويى را به دو داده باشد . برخى از جبريه از اين سخن ابن سينا چنين باور يافتهاند كه خداوند ، نيكبخت را نيكبخت و بدبخت را بدبخت نگردانده ، بلكه آنها را چنين آفريده است ، يعنى نيكبخت و بدبخت در ماهيت ، نيكبخت و بدبخت بودهاند ، امّا فطرب و وجدان سليم آدمى چنين تفاوت عجيبى را تصور نمىكند ، بل آنچه را درك مىكند اين است كه هر چيزى در وجود ، تحقّق جداگانهاى در ذات خود دارد و بر اشياء ، اسمهايى اطلاق مىشود كه آنها را معرفى مىكنند ، از اضداد و حتّى همانندهايشان جدا مىسازند .
آرى ! او هرگاه بخواهد پديدهها را يك جا گرد آورَد تفاوتها را از قلم مىاندازد و يك نام بر آنها اطلاق مىكند و مثلًا مىگويد : « وجود » ، « موجود » ، « كَوْن » ، چنانچه هرگاه بخواهد تفاوتهاى ميان انسانها را ناديده بگيرد همهء مردم را با كلمهء انسان مىنامد و اين طبيعتاً به كارگيرى همان مفهوم انتزاعى است به هنگام تفاهم و بيان ، نه كمتر نه بيشتر . پس عقل به رغم اعترافش به وجود تفاوتهاى ميان بنىبشر هرگاه بخواهد تعبيرى از آن به ميان آورَد مجبور است ويژگيها را ناديده بگيرد تا تعبير او از وارد كردن آنچه نبايد واردش كرد بر كنار بماند .
موجود در عرصهء تحقّق ، واقعيت و وجودِ ملموس عبارت است از من ، تو و او .
ما مردمانى هستيم كه در مشخّصههاى انديشه ، رويكرد ، ابعاد گذشته ، حال وآينده با يكديگر اختلاف داريم ، ليكن انسان - به سان انسان - هنگامى كه مىخواهد يك جا از اين مجموعه ياد كند به واحدهاى اين مجموعه اشاره مىكند و آنها را در يك كلمه گرد مىآورَد ، ولى انسانِ جامع همهء ابعاد انسانى در عرصهء واقعيت وجود
اصول حكمت اسلامى و ديدگاه هاى فلسفه بشرى (فارسى) — صفحة 288
مساهمون: آژير
ص٢٨٨