امام جعفر صادق عليه السلام مىفرمايد : « شش چيز است كه بندگان در آن دخالتى ندارند : معرفت ، جهل ، خشنودى ، خشم ، خواب و بيدارى . » « 1 »
امام صادق عليه السلام دربارهء آيهء ذرّ :
وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِن بَنِي آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى . . . « 2 » .
« و پروردگار تو از پشت بنى آدم فرزندانشان را بيرون آورد و آنان را بر خودشان گواه گرفت و پرسيد : آيا من پروردگارتان نيستم ؟ گفتند : آرى . . . »
مىفرمايد : « آن ديدن و معاينهء خداوند بوده است كه خدا آن را از ياد مردم برده و اقرار را در سينهء ايشان ثابت گردانيده است و اگر چنين نبود هيچ كس آفريننده و روزى رسان خود را نمىشناخت و اين همان سخن خداست كه : اگر از ايشان بپرسى چه كسى آنها را آفريده هر آينه مىگويند خدا . » « 3 » و در روايت ديگرى آمده است كه : خداوند بر مردم واجب نگردانيده كه او را بشناسند ، بلكه حق مردم است بر خداوند كه او خود را به آنان بشناسند و حقّ خدا بر خلايق است كه هرگاه خود را به ايشان شناساند ، بپذيرند .
در روايت مضمرى به نقل از عبدالملك بن اعين آمده است كه در آن پرسيد : آيا معرفت و انكار ، دو مخلوق هستند ؟ امام عليه السلام در پاسخ نوشت : تو پرسيدهاى كه معرفت چيست ؟ رحمت خدا بر تو باد ، بدان كه معرفت ، فرآوردهء خداوند عزّوجلّ مىباشد كه در قلب آفريده و انكار نيز فرآوردهء خداونى است كه در قلب آفريده است و بندگان در اين دو ، دستى ندارند و تنها مىتوانند آن دو را كسب كنند ، پس با طلب ايمان ، معرفت را بر مىگزينند و بدين ترتيب مؤمن و عارف
هامش
( 1 ) - همان مأخذ ، ج 5 ، ص 221 ، روايت 2 .
( 2 ) - سورهء اعراف ، آيهء 172 .
( 3 ) - بحارالانوار ، ج 5 ، ص 223 ، روايت 13 .