مىكند و مىفرمايد : « خداوند عزّوجلّ حجتها را با عقول بر مردم كامل كرده است . » پس عقل همان عاملى است كه حجّت الهى را درك مىكند و آن را مىفهمد ، آنگاه خداوند بيان حقايق را بديشان رسانده است و با دليل ، ربوبيت خويش را بر آنها رهنمون نموده است ، زيرا دليل و برهان از ارزش و وزن برخوردار است . خداوند مىفرمايد :
وَإِلهُكُمْ إِلهٌ وَاحِدٌ لَا إِلهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ * إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِى فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِن مَاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّماءِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ « 1 » .
« خداى شما خدايى است يكتا . خدايى جز او نيست بخشاينده و مهربان ، در آفرينش آسمانها و زمين و در آمد و شد شب و روز و در كشتيهايى كه در دريا مىروند و مايهء سود مردمند و در بارانى كه خدا از آسمان فرو مىفرستد تا زمين مرده را بدان زنده سازد و جنبندگان را در آن پراكنده كند و در حركت بادها و ابرهاى مسخّر ميان زمين و آسمان ، براى خردمندانى كه در مىيابند ، نشانههاست . »
پس آيات الهى براى كسى كه نمىانديشد نيست ، بل براى كسانى است كه خرد مىورزند :
حم * وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ * إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآناً عَرَبِيّاً لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ « 2 » .
« حم ، سوگند به كتاب مبين كه ما آن را قرآنى فصيح و عربى قرار داديم شايد كه شما ( آن را ) درك و تعقّل كنيد . »
واژهء « لعلّكم » به مفهوم آن است كه حكمتى در آن سوى اين آيات نهفته كه همان عقل است ، زيرا عقل ، اهميت دارد و هدفى از آيات قرآنى است كه خداوند
هامش
( 1 ) - سورهء بقره ، آيات 163 - 164 .
( 2 ) - سورهء زخرف ، آيات 1 - 3 .