قرآن و عقل
قرآن در پيمودن گردنههايى كه بر سر راه پيشرفت معنوى و مدنى انسان قرار دارد همراه عقل است و اين هر دو ، فرصت رشد را در اختيار آدمى مىنهند ، وهنگامى كه آدمى رشد يافت ، روحش تعالى مىيابد و نفسش پاك مىگردد و از طريق معراج معنوى به سوى خدايش اوج مىگيرد . اين همان چيزى است كه در سفارش امام موسى بن جعفر به هشام بن حكم هويداست .
امام عليه السلام مىفرمايد : « اى هشام ! همانا خداوند تبارك و تعالى به اهل عقل و درك در كتاب خود مژده داده است . » و فرموده :
. . . فَبَشِّرْ عِبَادِ * الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبَابِ « 1 » .
« . . . پس به آن بندگان من مژده بده كه سخن را مىشنوند و از بهترين آنها پيروى مىكنند ، اينان همان كسانى هستند كه خدا ايشانرا راهنمايى كرده و همان خردمندانند . »
و ألباب همان عقلها هستند و از آن چنين آشكار است كه خداوند متعال تنها عاقلان را به بشارت اختصاص داده است .
« اى هشام بن حكم ! خداوند عزّوجلّ حجّتها را با عقول بر مردم كامل كرده است و بيان حقايق را بديشان رسانده است و با دليل ، ربوبيت خويش را بر آنها نمودهان است . . . »
اين فرمايش ، بر سخن آن دسته از مسيحيانى كه در مسألهء ايمان پيوندى ميان عقل و علم قايل نيستند خط بطلان مىكشد ؛ مسيحيانى كه به تناقضات خود رنگ فلسفى مىدهند و يك را سه و سه را يك مىدانند و اين در فلسفهء آنها اگر چه در رياضيات تحقق نمىيابد ، ليكن تنها در ايمان تحققّ يافتنى است . بر اين اساس به اعتقاد آنها ايمان با علم متفاوت است و امام عليه السلام اين نظريه را در سفارش به هشام رد
هامش
( 1 ) - سورهء زمر ، آيات 17 - 18 .