ندارد كه اطراف شبهه دفعى و در عرض هم باشند ، مثل دو انايى كه فعلا داريم و يك نجس است و بايد اجتناب كنيم . يا اينكه تدريجى و در طول هم باشد ، مثلا اوّل صبح خطاب « اجتنب عن الربا » يا « الربا حرام » آمد و فعلى شد ، و لو مصاديق آن تدريجا بوجود آيد و اجمالا مىداند كه يكى از معاملاتى كه در طول روز انجام خواهد داد ربوى است . در اينجا بايد احتياط نموده و از همهء آنها اجتناب كند .
سؤال : آيا تدريجى بودن مانع از فعليّت نيست ؟
جواب : خير ، در هيچ منبعى از منابع فقه نيامده كه تدرّج مانع باشد ، بلكه به عكس همانطور كه تكليف به امر فعلى و حالى صحيح است ، همينطور به امر استقبالى و در آينده نيز صحيح است و مثال آن حجّ است كه در مقدّمهء واجب و در بحث واجب معلّق آورديم كه اگر شش ماه به موسم حج مانده ، مستطيع شد وجوب حج به گردنش آمد و تكليف فعلى است ؛ ولى واجب و امتثال در ظرف آينده و ايام ذىالحجة خواهد بود . پس مانع ندارد كه تكليف از اوّل صبح فعلى باشد و اجتناب از معاملات مشتبه به ربا لازم باشد .
قوله : فافهم : شايد اشاره باشد به اينكه شما در مبحث واجب معلّق ، آن را نپذيرفتيد . پس چگونه در ما نحن فيه بدان استشهاد مىكنيد ؟ اين حرف با مبناى شما سازگار نيست .
شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 335
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٣٥