تنبيهات شكّ در تكليف
مسئله اوّل از مسائل اصول عمليّه دربارهء شبهات بدويّه و شكّ در اصل تكليف بود .
عقيدهء مجتهدين و اصوليّون عبارت شد از اصالة البراءة در جميع موارد شبههء بدوى بعد الفحص و اليأس ، عقيدهء اخباريّين و محدّثين عبارت شد از اصالة الاحتياط در خصوص شبههء حكميّهء تحريميّه و رأى آخوند خيلى روشن بود كه برائت عقلى و نقلى باشد . پس از فراغت از بحث مذكور ، امورى را به عنوان تنبيهات مسئله ذكر مىكنند كه از اهميّت بسزايى برخوردارند و در مجموع چهار امر مىباشد :
تنبيه اوّل
اين تنبيه را با مقدمهاى بيان مىكنيم : اصول عمليّه در تقسيمى دو دسته مىشوند :
1 - اصولى كه مستقيما در خود حكم شرعى جارى مىشوند ، مثل اصالة الاباحه ، اصالة الطهارة ، استصحاب حرمت يا وجوب و . . .
2 - اصولى كه در موضوع حكم شرعى جارى مىشوند ، مثل استصحاب حيات زيد ، عدالت بكر ، خمريّت فلان مايع و . . .
از اصول چهارگانهء معروف ( برائت ، احتياط ، تخيير ، استصحاب ) سه اصل نخست فقط اصول حكمى هستند و در حكم شرعى جارى مىشوند ؛ ولى اصل چهارم هم در حكم و هم در موضوع هر دو جارى مىشود . به تعبير عامتر ، اصول سببى داريم كه در سبب و منشأ حكمى جارى مىشوند و اصول مسبّبى داريم كه در خود حكم جارى مىشوند ؛ فى المثل شك در حليّت و حرمت اين مايع مسبّب از شك در شراب يا سركه بودن آن است و هركدام مجراى اصلى است . وجه عامّتر بودن اين تعبير آن است كه اصل سببى و مسبّبى