سيره كذايى حجّت و ارزشمند است . پس ما به بركت سيره عقلاء خبر واحد ثقه را مىدانيم .
قوله : ان قلت : ردع از سيره گاهى به صورت خاصّ است ؛ يعنى شارع روى سيره خاصى انگشت گذاشته و آن را ابطال مىكند ( مثلا از عمل به قياس نهى فرموده است . ) و گاهى به صورت عام است ؛ يعنى در ضمن امورى از عمل به فلان سيره هم منع كرده است . حال ردع از سيره لازم نيست به صورت خاصّ باشد و شارع بگويد كه به خبر ثقه عمل نكنيد تا بگوييم اين سيره عقلايى در احكام شرعى مردوع است ، بلكه كافى است به صورت عام باشد و در قالب عام يا مطلق از آن ردع كرده باشد و چنين ردعى صورت گرفته و دليل آن عمومات و مطلقاتى است كه در آيات و روايات وارد شده و از عمل به غير علم و پيروى از ظن و گمان و حدس و تخمين منع كرده است و به عمومش خبر واحد را نيز شامل است .
فى المثل آيه مىفرمايد «
وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ؛
« 1 » از آنچه يقين ندارى ، پيروى نكن ! » «
إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً
« 2 » ؛ گمان انسان را از حق و واقع بىنياز نمىكند . » ما به حكم اين عمومات مىگوييم كه شارع مقدس از عمل به خبر واحد مجرد منع كرده و سيره عقلاء در اين باب ردع شده و از درجه اعتبار ساقط است .
قوله : قلت : مرحوم آخوند سه جواب به اشكال مزبور مىدهند :
1 - آيات و روايات مزبور مربوط به اصول دين است و در اعتقادات از عمل به غير علم منع كرده است ( سابقا به دو بيان اين ادعا ثابت شد : الف ) ظاهر و متفاهم عرفى از آيات به قرينهء سياقيه ، اصول دين است . . . ب ) قدر متيقن در مقام تخاطب امور عقيدتى است . . . ) اگر مربوط به اعتقادات شد ، نهى مذكور ، ارشادى خواهد بود ؛ زيرا خود عقل اين معنا را درك مىكند كه اصول دين جاى تعبد نيست و بايد با دليل و برهان اثبات شود و هر خطايى در مورد حكم عقل مستقل وارد شود ، ارشادى خواهد بود . در نتيجه باب فروع دين كه محور مباحث ما در حجيّت خبر واحد مىباشد ، از مفاد آيات مزبور تخصصا خارج است .
2 - برفرض آيات مزبور فروع دين را نيز شامل شوند و به صورت كلى از عمل به گمان
هامش
( 1 ) - سوره اسراء ، آيه 36 .
( 2 ) - سوره نجم ، آيه 28 .