و گرنه از نظر ملاك حجيت ، ميان دو مكتب تفاوت بنيادى وجود دارد . اهل سنت كه مادر اجماع هستند ( چون آنها اجماع را تأسيس كردهاند . ) و اجماع هم مادر آنهاست ( چون تنها دليل آنها بر خلافت فرزند ابو قحافه ادعاى اجماع است . ) براى اجماع و اجتماع امت اسلامى اصالت و استقلال قائلاند و مىگويند كه به محض اينكه امت اسلامى بر امرى از امور مجتمع شدند آن امر حق و صائب خواهد بود و آحاد امت ممكن است دچار اشتباه شوند ؛ ولى مجموع امت از خطا مصون هستند ( گرچه در ميان آنان معصومى نباشد . ) ولى دانشمندان شيعه اجماع را طريق به رأى معصوم و كاشف از نظر امام عليه السّلام مىدانند و معتقدند كه اگر اجماع بهطور قطع و جزم حاكى و كاشف از رأى معصوم بود ، ارزش دارد ( و در واقع ارزش از آن رأى امام است . ) و گرنه صرف اجماع ارزشى ندارد . آنگاه فقهاء شيعه اين بحث را مطرح مىكنند كه از كجا قطع به رأى معصوم حاصل شود ؟ طرق و راههاى كاشفيت اجماع از رأى معصوم ( بهطور قطع و جزم ) كدام است ؟ راههاى گوناگونى مطرح شده و اهمّ آنها چهار طريق است كه مرحوم آخوند در اين امر اوّل آنها را متعرض شده .
اقسام اجماع منقول
1 - اجماع دخولى يا تضمنى : ناقل اجماع آراء همه علماء را بدست آورده ، بهگونهاى كه يقين كرده كه يكى از اين مجمعين امام عليه السّلام است كه مستقيما از زبان او حكم را شنيده يا در فتواى او خوانده و ديده است ؛ ولى امام را به شخصه و تفصيلا نشناخته ( كه اگر مىشناخت همان رأى امام ارزش داشت نه آراء ديگران . ) و از راه دخول امام در ميان مجمعين قطع به نظر مبارك او پيدا كرده است .
( البته اين اجماع نشانههايى دارد كه در ادامه خواهد آمد . ضمنا قدر مسلم در عصر حضور معصوم عليه السّلام چنين اتفاقى ممكن است بيفتد كه كسى آراء همگان و منجمله امام را بدست آورد و موفق به شناختن شخص امام نشود ، و گرنه در عصر غيبت چنين اتفاقى نيفتاده و اصولا چنين چيزى پيش نخواهد آمد )
2 - اجماع لطفى : قاعده لطف آن است كه آنچه انسان را به بهشت نزديك مىكند و از