افراد عام قبلى كه به قولى موجب اجمال عام سابق مىشود . و مثل استثناى عقيب جمل متعدد كه باز به قول آخوند موجب اجمال عمومات قبلى مىشود و . . . با اين مقدمه مىفرمايد كه اگر علم اجمالى به اين نحو باشد كه حتما چيزى متصل به كلام بوده و سقط شده و اجمالا مىدانيم كه چسبيده به آيه ديگر بوده يا به آية الحكم و صلاحيت قرينيت هم دارد ، در اينجا شك در قرينيت موجود است و به عقيده مرحوم آخوند موجب اجمال هر دو آيه مىشود و هيچكدام قابل تمسّك نيست ؛ ولى اگر متصل نبوده و منفصل بوده و شايد قرينه بر آية الحكم باشد ، بدان اعتنا نمىشود .
اختلاف قرائتها
قوله : ثم ان : ترديدى نيست كه در قرآن قرائتهاى مختلفى وجود دارد كه مشهور قرائت قرّاء سبعه است . اين اختلاف قرائات گاهى موجب اختلاف ظهور آيه نمىشود كه مفاد آيه را تغيير بدهد ( مثلا يك قارى كلمه حشرت را بدون تشديد مىخواند و ديگرى با تشديد و از باب تفعيل . يا يكى
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ
و ديگرى ( ملك يوم الدين ) قرائت مىكند . ) اين از بحث خارج است و قرائت قرآن طبق هركدام صحيح است . و در معنى هم تأثيرى ندارد ؛ ولى گاهى اختلاف قرائتها موجب مىشود كه ظهورها ، متفاوت و مختلف شود و طبق هر قرائت معنايى از آيه مستفاد شود . مثلا آيه مىگويد :
« وَ لا تَقْرَبُوهُنَّ
فى المحيض
حَتَّى يَطْهُرْنَ »
؛ « 1 » نزديكى با زن در ايام حيض حرام است تا زمانى كه پاك شوند يا غسل كنند دو نوع قرائت در كلمه اخير وجود دارد :
1 - يطهرن بدون تشديد ، معنايش اين است كه نزديكى حرام است تا وقتى كه زنها پاك شوند ؛ يعنى خون نبينند و به محض اينكه رحم پاك شد جماع جايز است ؛ و لو هنوز غسل حيض نكرده باشند .
2 - يطهّرن با تشديد از باب افتعال و به معناى غسل كردن ، يعنى تا زمانى كه غسل حيض نكرده باشند ، نزديكى حرام است و صرف پاكى رحم كافى نيست .
هامش
( 1 ) - سوره بقره ، آيه 222 .