و يا اين روايات نصوص را هم شامل است و ميان دو دسته عموم من وجه است . ماده افتراق اخبار تفسير به رأى ، دو مصداق است كه قبلا ذكر شد . و ماده افتراق اين روايات نصوص قرآنى است و ماده اجتماع ، حمل ظاهر بر ظاهرش مىباشد ؛ باز ناچاريم كه مادهء اجتماع را به اين روايات كثيره بدهيم ؛ زيرا حمل اينها بر ماده افتراق يعنى خصوص نصوص موجب حمل آنهمه اخبار بر فرد نادر و يا معدوم است كه با مقام معصوم نمىسازد كه اينهمه روايات را براى چيزى كه مصداق ندارد بيان كرده باشند . به ناچار ماده اجتماع را به اين روايات مىدهيم و اخبار تفسير به رأى را بر دو مصداق ديگر حمل مىكنيم كه كم هم نيست تا حمل بر فرد معدوم يا نادر شود .
قوله : و دعوى : از مباحثى كه در علوم قرآنى مطرح مىباشد ، مسئله تحريف قرآن است .
شكى نيست كه ساير كتب آسمانى از قبيل تورات و انجيل كه امروزه در ميان مسيحيان و يهوديان موجود و رايج است ، مبتلا به تحريف شده ؛ ولى آيا قرآن هم دچار تحريف شده يا خير ؟ تحريف سه شعبه دارد :
1 - به زيادة : كلمه يا جمله يا آيه يا سورهاى بر قران كريم افزوده شده باشد . اين نوع تحريف به اتفاق كلمه همه مسلمانان در قرآن رخ نداده است و خود خداوند وعده داده كه قرآن را حفظ خواهد كرد
« إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ »
. « 1 »
2 - به نقيصه : جمله يا آيه يا قسمتى از قرآن كم شده باشد و آن مقدارى كه بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نازل شده بدست ما نرسيده باشد .
3 - به تصحيف : كلمه يا جملهاى را تغيير داده و كلمات را جابجا كرده باشند يا از لحاظ ماده يا هيئت دخل و تصرفى انجام داده باشند . بهگونهاى كه معناى كلام عوض شود .
سخن در اين دو نوع تحريف است . باز اكثر محققان اماميه و عامه بر اين باورند كه چنين تحريفى هم در قرآن رخ نداده و قرآن نه ؛ يك كلمه زياد و نه يك كلمه كم ، بدست ما رسيده و آنچه به عنوان ما بين الدفتين در اختيار ماست ، همان است كه بر رسول خدا نازل شده است ؛ ولى برخى از دانشمندان عامه و خاصه معتقدند كه چنين تحريفى در قرآن واقع
هامش
( 1 ) - سوره حجر ، آيه 9 .