لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ
. . . « 1 »
إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً
« 2 » يا
إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ
« 3 » . . . در جواب مىگوييم كه رادع بودن اين آيات نسبت به سيره مزبور و ساير امارات ظنيه ، در مبحث حجيّت خبر واحد خواهد آمد و ما قبول نداريم و آن را مستلزم دور مىدانيم كه فعلا مطرح نيست ) .
نتيجه : سيره عقلاء به ضميمه عدم ردع شارع مقدس كاشف از اين است كه شرع مقدس به اين سيره راضى است و ظواهر كلام او هم حجت است .
( بلكه بالاتر از عدم ردع ، مىتوان ادعا كرد كه شارع مقدس عملا اين سيره را امضاء كرده و طبق آن مشى فرموده و در قرآن و احاديث از ظواهر براى تعيين مرادش فراوان استفاده كرده است . اينهمه اوامر قرآنى كه ظهور در وجوب دارند ، نواهى كه ظهور در تحريم دارند و الفاظ عموم و مطلقات كه ظهور در عموم و اطلاق دارند و . . . پس مىتوان ادعا كرد كه سيره مزبور مستقيما و عملا از سوى شارع مقدس امضاء شده است . و قطعا حجّت است ) .
اقوال در حجيّت ظواهر
قوله : و الظاهر : تا به حال اصل حجيّت ظواهر كلام شارع تبيين شد ، آن هم فى الجملة يعنى قطعنظر از حدود و قيود و تفصيلات ، و اينك اقوال و تفصيلات در مسئله : آيا ظواهر مطلقا حجّت است يا با تفاصيل و قيودى حجّت است ؟ مرحوم آخوند پنج قول را عنوان مىكنند :
1 - قول مشهور و مرحوم آخوند اين است كه ظواهر مطلقا حجّت و لازم الاتباع است و هيچ قيدى از قيودى كه در اقوال بعدى ذكر خواهد شد در حجيّت ظواهر معتبر نيست .
2 - برخى حجيّت ظواهر را به افاده ظن فعلى به وفاق ، تقييد كرده و گفتهاند كه ظواهر كلمات در صورتى حجّت و لازم الاتباع هستند كه بالفعل براى شخص مخاطب و مكلف از آن ظاهر ظن به مراد متكلم پيدا شود ؛ آن هم ظن به وفاق يعنى بر وفق ظاهر كلام باشد ؛ و گرنه
هامش
( 1 ) - سوره اسراء ، آيه 36 .
( 2 ) - سوره يونس ، آيه 36 .
( 3 ) - سوره انعام ، آيه 116 .