ايشان فروعات زيادى را مطرح كردند و همه را از باب موالات و مصاديق آن دانستند و فرمودند : و منه . . . و منه . . . و منه . . . .
مرحوم شيخ مىفرمايد : [ برخى از فروعات مذكور كاملا از مصاديق موالات است و قانون موالات بر آنها منطبق است . مثل اذان ، اقامه ، قرائت و . . . ] ولى انطباق برخى از آن موارد بر قاعدهء موالات ، و صدق و تطبيق اين قاعده بر آنها خيلى روشن نيست . و موالات به معناى لغوى و عرفى بر آنها صدق نمىكند :
يكى از آن موارد ، استتابة المرتدّ بود كه بر فوريّت آن اطلاق موالات كردند منظور چيست ؟ آيا اصل مرتد شدن موالاتى و داراى توالى است ؟ خير ، ارتداد يك بار حاصل مىشود نه صد بار پشت سر هم ، آيا استتابه بايد متواليا باشد ؟ خير ، يك بار بيشتر استتابه نيست . آيا فوريّت استتابه از باب موالات است ؟ خير ، زيرا كه فوريّت يك حكم شرعى و تابع دليل است و ربطى به باب موالات ندارد . [ مضافا به اينكه فوريّت توبه در خصوص ارتداد نيست ، نسبت به هر گناهى توبه واجب فورى است . ] پس مورد مذكور از باب موالات نيست . و از باب ثبوت حكم شرعى خاص ، در مورد مخصوص ، به دليل ويژه است .
مگر با توجيه به موالات ارجاع شود و آن اينكه : مطلوب استمرار اسلام مسلمان است يعنى بايد آنبهآن و لحظه به لحظه و على الدوام اسلام و ايمان باشد و ارتداد موجب انقطاع اين استمرار است ، و فوريّت توبه و . . . از باب اينست كه : هرچه سريعتر و در اسرع اوقات ممكن ، استمرار مطلوب برگردد .
و يكى از مواردى كه خيلى روشن نيست ، مسأله اقتداء 5 يا 7 نفر در نماز جمعه به امام جمعه است ، كه باز بدون توجيه بر موالات منطبق نمىشود زيرا كه منظور از موالات در اينجا چيست ؟ آيا پىدرپى بودن تكبير مأموم و امام است ؟
خير ، زيرا على الفرض برمبناى اماميّه تا قبل از ركوع ، مأمومين وقت دارند .
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 535
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥٣٥