( 2 ) ( موالات )
قوله : و من جملة الشروط : يكى از شروطى كه به كلّ عقد و مجموع مركب از ايجاب و قبول ، يا هيئت تركيبيّهء ايجاب و قبول يا عقد ، مربوط مىشد ، مسألهء ترتيب بود كه تا به حال بحث شد و تحقيق مرحوم شيخ بيان شد .
يكى ديگر از شروط مربوط به مجموع عقد ، قضيّهء موالات است ، يعنى اينكه ايجاب و قبول متواليا و پىدرپى انشاء شوند و ميان آن دو اتصّال و پيوستگى باشد نه انفصال و گسستگى .
[ نكته : ملاك موالات ، به دقّت عقلى نيست ، بلكه ملاك موالات از نظر عرف است ، نظير : ملاقات آب كرّ پاك با آب قليل نجس يا كرّ نجس كه دفعة بايد باشد ولى دفعهء عرفى نه عقلى ، و نظير : غسل ارتماسى كه از ديد عرفى بايد يك دفعه تمام بدن داخل آب شود ، و گرنه عقلا ممكن نيست . يا در باب استصحاب ملاك بقاء موضوع است عرفا و . . . ]
حال آيا موالات در عقود شرط است ؟ و حتما بايد قبول بلافاصله پس از ايجاب بيايد ؟ و فصل به اجنبى قادح است ؟ يا خير ؟
عدّهاى از فقهاء موالات را شرط كردهاند و عقد بدون آن را باطل دانستهاند :