دارد . « 1 »
4 - قوله : ثم لو قلنا : در تنبيه هشتم خواهد آمد كه : آيا قول غير معتبر [ يعنى قولى كه جامع شروط تأثير در ملك لازم نباشد . ] هم مثل فعل است و بدينوسيله معاطات منعقد مىشود ؟ يا خير ؟ فعلا بنابر اينكه با قول غيرمعتبر هم معاطات منعقد شود .
مىگوئيم : نه تنها در معاطات ، تعاطى لازم نيست ، و نه تنها اعطاء يكطرفى لازم نيست ، و نه تنها ايصال و وصول لازم نيست ، بلكه بدون تمام اينها هم انعقاد معاطات ممكن است .
بالنتيجه : طرفين ، مبادله و معاملهء مالى به مالى را صرفا با قول غيرمعتبر انشاء مىكنند .
مرحوم شيخ مىفرمايد : برمبناى افادهء ملك ، بعيد نيست كه چنين چيزى صحيح باشد . [ البته اگر در آينده ثابت شود كه چنين چيزى بيع است نه معاوضهء مستقلّهء مفيد ملك . و در تنبيه هشتم مىآيد . ] ولى برمبناى اباحهء تصرّف ، اشكالى كه در فرض اعطاء يكطرفى بود در اينجا مؤكّدتر است . [ و آن اينكه : اباحه خلاف اصل است و بايد به قدر متيقن آن اكتفا شود و . . . و وجه آكد بودن آنست كه : در آنجا امكان دعواى سيرهء عقلائيه بود ولى در اينجا نيست ، در آنجا فعلى ولو من جانب بود و در اينجا نيست . ]
هامش
( 1 ) مجمع الفائدة و البرهان ، ج 8 ، ص 144 .