4 - اگر انسان جاريهاى را به نحو معاطات خريدارى كرد ، تا زمانىكه ثمن آن در دست فروشندهء جاريه تلف نشده باشد ، حق ندارد با جاريه نكاح يعنى آميزش نمايد . [ آرى پس از تلف ثمن ؛ جاريه ملك او شده و حق مواقعه دارد . ]
5 - در باب بيع صرف فرموده : در معاطات نقدين [ درهم و دينار ] تقابض در مجلس معامله ، شرط نيست « 1 » [ از شروط صحت بيع صرف آنست كه تقابض فى المجلس محقّق شود ، ولى شهيد فرموده : در معاطات صرفى اين شرط معتبر نيست . ]
قوله : اقول : دو حكم و فتوى از فتاواى شهيد اوّل ره نصّ در عدم افادهء ملك است ، يعنى به صراحت دلالت مىكنند كه : معاطات نزد شهيد اوّل مفيد ملك نيست :
1 - عدم جواز اخراج مأخوذ به معاطات ، بابت خمس و زكات .
2 - عدم جواز وطى جاريهاى كه به نحو معاطات خريدارى شده است .
و اگر معاطات مفيد ملك بود ، وجهى براى دو حكم مزبور نبود .
ولى سه حكم ديگر هم داشتند :
1 - معلوميت عوضين در معاطات معتبر نيست و جهالت ثمن و مثمن قادح نيست
2 - جهالت اجل و مدّت هم ضررى ندارد .
3 - تقابض در مجلس هم در معاطات صرفى معتبر نيست .
و دليل هر سه آنست كه : معاطات عقد [ عقد لازم ] نيست ، تا احكام مذكور را داشته باشد . حال اين سه حكم داراى دو احتمال است :
1 - چون معاطات مفيد ملك نيست ، لذا شروط مذكور را ندارد ، و اگر
هامش
( 1 ) حواشى شهيد بر قواعد در اختيار ما نيست ولى حاكى جناب صاحب مفتاح الكرامة است كه ذكر شد .