[ قدم اوّل ]
1 - آيا اصولا معاطات مفيد ملكيّت است ؟ يا مجرّد اباحهء تصرّف را مىرساند ؟ در اين مقام دو نظريّه ، عنوان شد :
الف : مشهور تا زمان محقّق ثانى ، معاطات را مفيد اباحهء تصرف دانستند .
ب : از محقّق ثانى به اينطرف ، معاطات را مفيد ملك مىدانند ، و مختار مرحوم شيخ همين شد .
2 - مقام ثانى كه فعلا مطرح مىباشد ، اينست كه : بر فرض افادهء ملك ، آيا معاطات مفيد ملكيّت لازمه است ؟ يا مفيد ملك جايز و متزلزل ؟ سه نظريّه مطرح است :
1 - معاطات مفيد ملكيت لازمه است [ مراد از لزوم ، عدم فسخ و رجوع است يعنى طرفين هيچكدام حق رجوع ندارند ، مگر يكى از خيارات در ميان باشد ، يا اقاله و تفاسخ طرفين مطرح باشد . ] آن هم لزوم از ابتداء امر [ يعنى از اوّل كه معاطات منعقد شد ، و دو نفر با يكديگر تعاطى نمودند ، ملكيّت لازمه آمد ، نه اينكه لزوم بعدا ملحق شود و از هنگام تصرف يا تلف بيايد . ] آن هم مطلقا [ در قبال تفصيل بعدى است . ] اين نظريّه از ظاهر عبارت شيخ مفيد استفاده شده است . « 1 »
2 - معاطات مفيد ملكيت لازمه است ، آن هم از ابتداء امر [ تا اينجا با قول قبلى مشتركاند . ]
ولى با يك شرط ، و آن اينكه : اگر دالّ بر تراضى طرفين به معاوضه و دادوستد لفظى از الفاظ باشد [ كه منظور لفظ ايجاب و قبول نيست ، و گرنه بيع قولى مىشد ، مراد تعابيرى از قبيل : خذ هذا الدرهم و اعطنى ماء و . . . مىباشد . ] مفيد ملك لازم است . [ مفهوم شرط اينست كه : اگر دالّ بر تراضى ، غير لفظ باشد مثل قرينهء حاليّه و . . . معاطات كذائى مفيد لزوم از اوّل امر نيست ، بلكه مفيد ملك جايز و متزلزل است . ]
هامش
( 1 ) مصنفات الشيخ المفيد ، چاپ كنگره جهانى شيخ مفيد ، ج 14 ، ص 591 .