تحقّق مىيابد كه ايجاب و قبول با همهء شروط معتبر در عوضين و متعاقدين و عقد ، محقّق شود . و اگر اين آمد حتما اثر مىآيد و از قبيل كسر و انكسار است . ] زيرا كه حصول الاثر خارجا و شرعا مسبّب از كلّ عقد است . نه حصول النقل به نظر ناقل تنها كه به محض انشاء موجب ، حاصل مىگردد و نيازى به آمدن قبول ندارد [ و از قبيل ايجاب و وجوب است . كه قبلا شرح شد . ]
سئوال : چرا مرحوم شيخ اين تفسير را كردند و فرمودند : مراد شهيد از مسبّب هو الاثر الحاصل فى نظر الشارع . . . ؟
جواب : براى اينكه طبق مختار خود شيخ اعظم [ كه بيع را انشاء تمليك عين به عوض دانستند ، چه قبول بدنبال آن بيايد يا نه ] فرمايش شهيد مناقشه دارد ، زيرا بيع به معناى مذكور ، مسبّب از كلّ عقد نيست تا مجازا و به علاقهء سببيّت در آن استعمال شود ، بلكه مسبّب از جزء العقد يعنى ايجاب تنها است . براى رفع اين مناقشه آن تفسير را كردند ، و حاصل مطلب اينست كه : مناقشهء مذكور ، در صورتى بر كلام شهيد وارد است كه مراد ايشان از مسبّب ، خصوص اثر حاصل و متحقّق در نظر موجب باشد ، ولى مراد ايشان از مسبّب اثر حاصل در نظر شارع است . و لا ريب در اينكه : سبب چنين اثر و مسبّبى ، تمام العقد است كه مركب از ايجاب و قبول است . فيصح استعماله فيه بعلاقة السببيّة . ]
قوله : و الى هذا نظر : اى الى ارادة هذا المعنى اى الاثر الحاصل فى نظر الشارع ، نظر دارد تمام آنچه كه در نصوص و فتاوى آمده از قبيل اين تعبيرات : لزم البيع ، وجب البيع ، لا بيع بينهما ، اقاله في البيع ، امضى البيع ، اجاز او ردّ البيع ، فسخ البيع ، احلّ اللّه البيع و . . . كه منظور بيعى است كه مشتمل بر ايجاب و قبول باشد ، و نزد شارع مقدس اثر داشته باشد ، و خداوند چنان بيعى را امضاء فرموده است . نه بيع مشتمل بر ايجاب تنها را .
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 128
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٢٨