است مبدأ و معيد است ، معاد دارد ، به حساب انسان رسيدگى مىكند هيچچيز از او پنهان نيست ، براى انسانها رسولانى از جنس خودشان مىفرستد تا تكاليف وى را به او بياموزيد و او را هدايت كند و . . . پس كار موحّد در تبرك ، توسل ، زيارت و . . . براى تقرب به خداى واقعى حقيقى است و با اذن اوست ، همان خدايى كه انبيا معرفى كردهاند اما كار مشرك براى تقرب به خداى موهوم در ذهن اوست .
ثانيا : موحّد عزّت را تنها از خدا مىداند و از او مىطلبد قال تعالى :
فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعاً
« 1 » اما مشرك خدايان ديگر را برمىگزيند تا به زعم خود او را عزت دهد قال تعالى :
وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لِيَكُونُوا لَهُمْ عِزًّا
« 2 » موحد نصرت را تنها از خدا مىداند
وَ مَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ
« 3 » اما مشرك خدايان ديگر بر مىگزيند تا او را به زعم خود يارى كنند
وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لَعَلَّهُمْ يُنْصَرُونَ
« 4 » و امورى ديگر . از اين روست كه چون به مشركان در روز معاد ( كه حقايق براى آنان منكشف شده و توجيههاى سست و تقليدهاى بىمبناى آنان رنگ مىبازد و به تعبير قرآن به آنان گفته مىشود معبودهايتان چه شدند :
وَ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ * مِنْ دُونِ اللَّهِ هَلْ يَنْصُرُونَكُمْ أَوْ يَنْتَصِرُونَ
« 5 » چنين مىگويند :
تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ * إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعالَمِينَ
« 6 » يعنى شما را در عبادت ، نصرت ، خوف و . . . با رب العالمين مساوى قرار داديم و تفاوتهاى ديگرى كه بين پندار مشركان با اصول عقايد موحّدان هست ، بنابراين هرگز نمىتوان كار مشرك را با كار موحد مقايسه كرد يا مختصات فكرى موحّد را بر مختصات فكرى مشرك تطبيق كرد يا بدون تأنّى و تأمّل موحّدى را به شرك متهم كرد و . . .
3 . شناخت رذيلت شرك و نيز درك جايگاه عبادت در آيات قرآن در اين بحث مؤثرند :
اولا : شرك ، اكبر قبايح و غير مغفور و ظلم عظيم است قال اللّه سبحانه :
. . . إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ
« 7 » و قال تعالى :
إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ
هامش
( 1 ) . فاطر ، 10
( 2 ) . مريم ، 81
( 3 ) . آل عمران ، 126
( 4 ) . يس ، 74
( 5 ) . شعراء ، 92 ، 93
( 6 ) . شعراء ، 97 ، 98
( 7 ) . لقمان ، 13