تفسير : به حكم خدا ( ج ) ناگهان در روز يا شب آفتى رسيد ( مثل طوفان باد ، فرودآمدن ژاله ، هجوم ملخ ، و على هذا القياس ) و تمام آن زراعت را چنان برهم زد كه گوئى گياهى در آنجا نرسته بود ! چنين است مثال دنيا كه چندى زيبا و خرّم به نظر جلوه مىكند ؛ بى خردان به دل انگيزى و جمال آن مفتون مى شوند ، و اصل حقيقت را فراموش مى كنند ؛ اما اين شادابى و آراستگى روزى چند بيش نيست ، و زود است كه دستخوش فنا و زوال شده از خاطرها فراموش گردد .
حضرت شاه - رحمه اللّه - اين مثال را به طرز لطيفى بر حيات مخصوص بشرى تطبيق نموده است : يعنى ، روح مانند آب از آسمان ( عالم بالا ) فرود آمده ، و در كالبد خاكى آميخته قوّت گرفت ؛ از اختلاط آب و خاك انسان پديد آمد ؛ وى كردار انسانى و حيوانى هردو را انجام داد ؛ چون در هر هنر كامل شد ، و متعلّقين بر وى اعتماد كردند ، ناگهان مرگ فرارسيد ، و در آن واحد اين نمايش را خاتمه داد ، و چنان محو شد كه از هستى اش به روى زمين هيچ نشان نماند .
فايده :
« لَيْلًا أَوْ نَهاراً »
( شب يا روز ) شايد از اين جهت ذكرشده كه شب وقت غفلت است و روز هنگام بيدارى . مطلب « 1 » اين است : چون حكم خدا ( ج ) فرارسد ، خواب باشند يا بيدار ؛ غافل باشند يا هشيار ؛ هيچكس در هيچحال آن را منع كرده نمى تواند « 2 » .
وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلى دارِ السَّلامِ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
( 25 )
و خدا مى خواند بسوى سراى سلامتى ؛ و راه مى نمايد هركه را خواهد بسوى راه راست .
تفسير : به زندگى زايل و فانى دنيا فريفته مشويد ؛ و بسوى دار السلام ( جنّت ) بشتابيد .
خدا شما را به خانهء امن و امان دعوت مىكند ، و راه وصول آن را نشان مىدهد . تنها اين خانه است كه ساكنين آن از هر نوع رنج و غم ، پريشانى و تكليف « 3 » ، ز نقصان و آفت ، زوال و فنا به
هامش
( 1 ) . مقصود
( 2 ) . نمى تواند آن را منع كند ، مانع آن بشود .
( 3 ) . زحمت ، مشقّت