سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلى عَذابٍ عَظِيمٍ
( 101 )
زود عذاب كنيم ايشانرا دو مرتبه ، پس بازگردانيده شوند بسوى عذاب بزرگ .
تفسير : عذاب بزرگ عبارت از دوزخ است .
« إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ »
( نساء ركوع 21 ) اما پيش از آن نيز اقلا دوبار گرفتار عذاب مىشود . يكى عذاب قبر ، دوم عذابيكه در حيات اين جهان به آنها مى رسد . ابن عباس روايت مىكند ، در يكى از ايام جمعه حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر منبر ايستاد و تقريبا سى و شش نفر را بنام صدا كرده ، فرمود : « اخرج فانك منافق » ( يعنى : از مسجد برآى كه منافقى ) اين رسوائى يكنوع عذاب بود يا آنكه اللّه تعالى دارائى و فرزندانشانرا عذاب شان گردانيده است چنان كه قبلا در همين سوره گذشت .
( فَلا تُعْجِبْكَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِها فِي الْحَياةِ الدُّنْيا
- الآية ) و يا بعضى از آنها در گرسنگى و ديگر آفات ارضى و سماوى مبتلاشده بمرگ ذلت مردند ، و يا غيظ و دندان خائى شان از مشاهدهء عروج و ارتقاى اسلام سوهان جان فرسائى بود . نزد من اقسام اين عذابها همه در ( مرّتين ) داخل است و عدد دو يا مطلق براى تعدد است چنان كه در
« ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ »
مى باشد يا مراد از آن اثنيت نوعى است يعنى « عذاب قبر » و « عذاب قبل الموت . » و اللّه اعلم .
وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
( 102 )
و بعض ديگر اقرار كردند بگناهان خود ، آميختند عمل نيك و ديگر عمل بد را . قريب است كه اللّه برحمت باز گردد برايشان ، بيشك اللّه بخشاينده مهربان است .
تفسير : در اهل مدينه اگر از يك طرف اين منافقان متمرداند كه جرايم و سيئات خود را در پردهء