فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرامَ بَعْدَ عامِهِمْ هذا
پس نزديك نشوند به مسجد حرام بعد از همين سال ايشان .
تفسير : هنگامى كه خداى بزرگ قوّت شرك را شكست ، صدر جزيرة العرب ( مكّهء معظّمه ) را به دست مسلمين فتح كرد قبايل عرب فوج فوج شتافتند و در دائرهء اسلام درآمدند در سال 9 هجرى آگهى عام داده شد كه در آينده هيچ مشرك ( يا كافر ) در مسجد حرام پا نگذارد حتّى در قرب و جوار آن نيايد زيرا ، دلهاى ايشان چندان به نجاست شرك و كفر آكنده شده كه حق ندارند در مقام پاك و مركز توحيد و ايمان پا گذارند ؛ از احاديث صحيحه ثابت مىشود كه پس ازين واقعه حضرت پيغمبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - حكم دادند كه مشركين و يهود و نصارى از جزيرة العرب بيرون روند اين وصيت آخرين آن حضرت در زمان حضرت عمر ( رض ) اجرا شد اكنون براى مسلمانان جائز نيست كه راضى شوند كافران بهطور استيلا يا توطن در خاك عرب بمانند بلكه به قدر وسع تطهير جزيرة العرب فريضهء مسلمين است ؛ در نزد حنفيه كافرى در اثناى مسافرت مىتواند موقتا به اجازهء امام آنجا برود آن هم اگر امام پائيدن او را براى چندى خلاف مصلحت نداند . هيچ كافر نمىتواند به غرض حجّ و عمره داخل گردد ، حديث است كه « الا ؛ لا يحجّنّ بعد العام مشرك » .
وَ إِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
( 28 )
و اگر مىترسيديد از درويشى ؛ پس به زودى غنى سازد شما را اللّه به فضل خود ، اگر خواهد ؛ هر آئينه خدا دانا ، خداوند حكمت ( بزرگ ) است .
تفسير : از نهى مشركين درآمد و رفت حرم مسلمانان انديشناك شدند كه در تجارت نقصانى پديد خواهد آمد لذا اطمينان داده شد كه انديشه را به خود راه مدهيد خداوند شما را به فضل خود غنى خواهد ساخت غنى محض به مشيت او تعالى موقوف است اگر او تعالى بخواهد سكتهاى پديد نايد و چنان شد خدا ( ج ) همگان را مسلمانان ساخت و از بلاد و امصار مختلف ورود مال التجاره آغاز گرديد ؛ بارانهاى نافع باريد ، كار زرع بالا گرفت ، باب فتوحات و غنايم باز گرديد از اهل كتاب و غيره جزيه حاصل آمد ، و از جانب خدا ( ج ) به ذرايع گوناگون اسباب غنى فراهم شد بلاشبهه هيچ حكم خداى علّام از حكمت خالى