آشكار مىگردد ؛ درين ركوع آشكار شد كه مساجد خدا ( ج ) ( معابد ) در حقيقت به وجود مسعود چنين مسلمين با عزم معمور مىشود ؛ آبادى حقيقى مساجد آن است كه در آنها عبادت خداى بىهمتا طورى كه سزاوار خداوندىاش باشد ادا گردد ؛ شمار ذاكرين اللّه فزون باشد كه خدا را بدون مزاحمت ياد كنند ؛ اين مقامات پاك را از خرافات محفوظ دارند اين كار از كفّار و مشركين نيايد ؛ نيك فكر كنيد كه مشركين مكّه خويشتن را متولّى مسجد حرام و خادم آن مىگفتند ولى خدمتشان اين بود كه در كعبه صدها بت سنگى گذاشته بودند و به آن نذر و نياز مىكردند . شگون مىگرفتند . اكثر مردم برهنه طواف مىكردند به جاى ذكر اللّه ، اشپلاق مىكردند و كف مىزدند ؛ پرستندگان صادق خداى يگانه را مانع مىشدند ؛ عبادت بزرگشان آن بود كه آب رايگان به حاجيان مىدادند و يا در حرم چراغ مىافروختند ، يا كعبه را مىپوشيدند و شكست و ريخت آن را مىگرفتند امّا ، واضح است كه اين اعمال همه از روح و معنى عارى بود زيرا ، چون مشرك خدا را درست نشناسد در هيچ عملى قبلهء توجّه و مركز اخلاص و محبّت وى ذات جامع الكمالات معبود بر حق نمىباشد پس هيچگونه عمل كافر نزد خداى يگانه مقبول و معتنى به محسوب نشود ( اينست آنچه به
« حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ »
تعبير گرديده ) خلاصه كفّار و مشركين كه حال و قالشان هميشه شاهد كفر و شركشان است هرگز لايق آن نيند كه مساجد اللّه خاصتا « مسجد الحرام » را بهطور حقيقى آباد كنند ؛ محض كسانى مىتوانند از عهدهء اين عمل بدر آيند كه قلبا به خداى يگانه و روز آخرت ايمان و يقين دارند ؛ با تمام جوارح به اقامت نماز مشغول مىباشند ؛ از اموال خود به ترتيب شايان زكات مىدهند ؛ از ديگرى جز خدا نمىهرساند بنابرآن ، براى تطهير و صيانت مساجد هماره آمادهء جهاداند ؛ مؤمنينى كه با دل و زبان ، دست و پا ، مال و منال و همهچيز مطيع ، فداكار و جانبازاند وظيفهء آباد كردن مساجد مرايشانراست مشركينى را كه به دروغ دعوى آبادانى مساجد را مىكنند مرايشانراست مشركين را كه به دروغ دعوى آبادانى مساجد را مىكنند از آنجا بيرون كنند ولو از قوم و بستگانشان باشند زيرا ، وجود آنها باعث آبادى مساجد اللّه نيست بلكه سبب خرابى آن است .
أَ جَعَلْتُمْ سِقايَةَ الْحاجِّ وَ عِمارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ جاهَدَ فِي
آيا گردانيدهايد آب دادن حاجيان و آبادى مسجد حرام را برابر به اعمال آنكس كه ايمان آورده به اللّه و به روز آخر ، و جهاد كرده در