قُلُوبُهُمْ وَ أَكْثَرُهُمْ فاسِقُونَ
( 8 )
دلهايشان و بيشتر ايشان فاسقانند .
تفسير : در آيات گذشته « برائت » اعلان شده بود اكنون حكمت آن بيان مىشود يعنى پيمان با اين مشركين عرب چگونه استوار مانده مىتواند ؟ « 1 » و براى صلح آينده چه اميدى توان پرورد ؟ زيرا ، رويهء آنان با شما مسلمانان طوريست كه اگر دست يابند آزاد و زيان رسانند نه قرابت را پاس نگهدارند و نه پيمان را بها گذارند « 2 » ؛ و چون از اتّفاقات حسنه بر مسلمانان غلبه و قدرت ندارند مىخواهند محض به پيمان زبانى شما را دلخوش دارند ورنه هماره در كمين پيمان شكنى نشسته ، از دل براى يك لمحه « 3 » به پيمانهاى خود استوار نيند ؛ چون اكثرشان غدّار و پيمان شكن هستند اگر يكى يا دو از ايشان خواستار وفاى عهد باشند در برابر كثرت چيزى نتوانند از اينرو با چنين عهدشكنان فريبكار ، خدا و رسول وى چه عهد بندد ؛ امّا ، با قبائلى كه خاصتا نزديك مسجد حرام پيمان بستهايد نبايد اوّلا « 4 » شما آن را بشكنيد تا ايشان به وفاى عهد استواراند شما نيز استوار بمانيد و سخت نگران باشيد كه اندك خلاف عهد از شما نمودار نگردد تا دامانتان از الواث عهدشكنى پاك بماند . خدا كسانى را دوست دارد كه به حد كامل احتياط مىكنند ؛ بنو كنانه و غيره با مسلمانان بر عهد خود استوار ماندند مسلمانان نيز با ديانت و احتياط به عهد خود با ايشان وفا كردند ؛ هنگامى كه « براءة » اعلان شد ( 9 ) ماه از انقضاى ميعاد معاهده مانده بود و تا آخر مسلمانان به آن پابند ماندند .
اشْتَرَوْا بِآياتِ اللَّهِ ثَمَناً قَلِيلًا فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِهِ إِنَّهُمْ ساءَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ
( 9 )
فروختند آيات اللّه را به قيمتى اندك ؛ پس منع كردند از راه اللّه ؛ بىشك ، ايشان بد است آنچه مىكنند .
هامش
( 1 ) . مىتواند استوار بماند ( باشد ) ؟
( 2 ) . بها دهند ؛
( 3 ) . يك لحظه
( 4 ) . ابتداء