براى خدا و اسلام ، و خواه به لحاظ قرابت به حضرت وى يارى كرده بودند ، و گرفتن زكات به آنها حرام شده ( 3 ) به كودكان پدرمرده ؛ ( 4 ) به مسلمانان بينوا ؛ ( 5 ) به مسافران . چهار حصّهء باقى مانده ميان سپاه اسلام تقسيم مىگردد ، و قسمت سواران دو برابر پيادگان مىباشد .
بعد از وفات حضرت پيغمبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - نزد علماى حنفيه از پنج موقع « 1 » كه خمس مصرف مىشد ، تنها سه موقع آخر آن باقى مانده ، زيرا ، بعد از رحلت نبوى آنچه به خود حضرت صرف مىشد ديگر ضرورت نماند ؛ و حصّهء خويشاوندان كه در قديم به نصرت وى پرداخته بودند نيز از ميان رفت ؛ البتّه در حصهء مساكين ، فقرايى كه با حضرت پيغمبر ( ص ) قرابت دارند مقدم شناخته مىشوند . نزد بعض علما ، خمس الخمس بعد از حضرت پيغمبر ( ص ) بايد به مصارف « 2 » امير المؤمنين داده شود ؛ و اللّه اعلم . برطبق بعضى روايات ، چون از غنيمت ، خمس آن ( پنج يك به نام خدا ) جدا مىشد ، حضرت پيغمبر ( ص ) اوّل چيزى از آن براى بيت اللّه ( كعبه ) جدا مىكرد ؛ بعضى فقها نگاشتهاند : آنجا كه كعبه بعيد باشد ، به مساجد تخصيص داده شود .
إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ
اگر ايمان آوردهايد به خدا ، و آنچه فروفرستاديم بر بندهء خويش ؛ روز فيصله شدن .
تفسير : مراد از روز فيصله روز بدر است كه نزاع حقّ و باطل صريحا فيصله شد . روزى كه خداوند فتح و نصرت را بر اكمل بندگان خويش فرود آورد ؛ فرشتگان را به يارى وى فرستاد ؛ و سكون و اطمينان را نازل گردانيد ؛ پس كسانى كه به خدا ( ج ) و تأييد غيبى ايمان آوردهاند ، تخصيص دادن خمس غنيمت به نام خدا ( ج ) بر آنها گران نيست .
يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ
روزى كه به هم آمدند دو گروه ؛ و خدا بر همه
هامش
( 1 ) . مورد ، زمينه
( 2 ) . براى مخارج ، براى هزينههاى