تفسير : گنهگاران مكذّب ، اكثر « 1 » فورا به سزا نمىرسند بلكه دروازهاى عيش و نعمت دنيا به رويشان باز مىشود ؛ حتّى از سزاى الهى ( ج ) مطمئن شده ، به ارتكاب جرايم دليرتر مىشوند ؛ و رفته رفته خويشتن را به آن سزاى آخرين كه بر اوشان « 2 » جارى شدنى است ، علانيه مستحق مىگردانند ؛ و اين است مهلت و استدراج از سوى خدا ( ج ) . اينها ، از بىحيائى و بىدانشى خويش آن را مهربانى مىپندارند ؛ ولى در حقيقت ، آنها را براى عذاب انتهائى آماده مىسازد . اين است معنى كيد ( تدبير خفيّه ) ؛ و « كيد » تدبيرى را گويند كه ظاهر آن رحمت و باطن آن قهر و عذاب باشد .
بىشبهه ، تدبير خدا نهايت استوار و محكم است كه به هيچ حيله و تدبير مدافعهء آن ممكن نيست .
أَ وَ لَمْ يَتَفَكَّرُوا ما بِصاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ ( 184 ) أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ وَ أَنْ عَسى أَنْ يَكُونَ قَدِ اقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ
آيا تأمل نكردند كه نيست به همنشين ايشان هيچ ديوانگى ؟ ! نيست او مگر بيمدهندهء آشكار .
آيا نظر نكردند به پادشاهى خدا در آسمانها و زمين ؛ و در آنچه پيدا كرده است خدا از هر چيز ؛ و در آنكه شايد نزديك شده باشد اجل ايشان ؛
تفسير : چيست كه آيات اللّه را تكذيب مىكنند و از عاقبت سوء آن غافلند ؟ ! آرندهء اين آيات ، معاذ اللّه ، ديوانه و بىخرد نيست ؛ وى تمام عمر نزد شما بود ؛ به احوال جزئى و كلّى او علم
هامش
( 1 ) . غالبا ،
( 2 ) . ايشان