خداى متعال ، دليل قوى و روشن است كه اين عقيده پيش از كنجكاوى و تدقيق عقول و افكار از طرف فاطر حقيقى به فرزندان آدم بلاواسطه تلقين شده است ؛ ورنه ، از طريق فكر و استدلال ، حصول چنين موافقت تقريبا ناممكن بود ! خصوصيّت ممتاز قرآن حكيم است كه در اين آيات بر راز اصلى تساوى فطرى عقيده ، ما را آگاهى بخشيد .
البتّه ، ما خبر نداريم كه اين عقيدهء اساسى كى و كجا و در اطراف چه به ما تعليم داده شده ، با وجود آن ، چنان كه يك خطيب و منشى به يقين مىداند كه در ابتداى عمر حتما كسى اداى كلمات را به وى آموخته كه به وسيلهء آن امروز به اين مقام رسيده است ؛ اگرچه قطعا به خاطر ندارد كه اوّلين معلّم آن كلمات كه و از كجا بوده ، و زمان و مكان تعليم و ديگر خصوصيّات محلّى و نفس تعليم چه بوده ؟ ليكن آثار موجوده او را متيقّن مىگرداند كه حتما اين مسئله واقع شده است . چنين مىباشد اتّفاق انسان بر « عقيدهء ربوبيّت الهى » كه اين همه اختلاف اقوام و اجيال ، گواه روشن است كه اين امر در به دو فطرت به ذريعهء « 1 » معلّمى به آنها رسيده است ؛ و عدم حفظ و ثبت خصوصيّات و احوال تعليمى به تسليم و قبول آن خلل انداخته نمىتواند . « 2 »
پس اثر ظاهر اين تعليم ازلى و فطرى تا امروز در سرشت انسان موجود است ؛ و همه را در مقابل حجّت خدا ملزم گردانيده است . هركه غفلت و بىخبرى يا تقليد كوركورانهء آباء و اجداد خويش را عذر الحاد و دليل حقّانيّت خود مىداند ؛ در مقابل وى اين حجّت قاطعهء خداى بىزوال كه انسان را به اصل فطرتش متوجّه مىگرداند ، جواب قاطع است .
حضرت شاه - رحمه اللّه - مىگويند : « اللّه تعالى در ازل ، از صلب حضرت آدم ( ع ) اولاد او را ، و از آنها اولاد آنها را ، برون آورد ، و دربارهء خدائى خويش از همه اقرار گرفت ؛ سپس آنها را به صلب آدم ( ع ) داخل نمود . مدّعا « 3 » ، در پذيرفتن ربوبيّت مطلق خداى متعال ، استعداد فطرى خود شخص كافيست ؛ تقليد پدر ضرورت ندارد ؛ اگر پدر مشرك باشد ، پسر بايد ايمان آرد . اگر كسى اعتراض مىكند كه چه حاصل ازين عهد كه به ياد ما نيست ؟ ! بايد بداند كه نشان آن در دلها موجود ، و بر زبانها جارى و مشهود مىباشد ؛ يعنى ، اين امر كه آفرينندهء كائنات خداوند است ، در صورتى كه تمام عالميان قائلاند ؛ اگر كسى در اثر مداخلت عقل ناقص خود منكر شود ، يا شرك آرد ، دروغگو مىباشد .
هامش
( 1 ) . به واسطهء
( 2 ) . نمىتواند خللى وارد كند .
( 3 ) . اصل مدعا اينست كه