باشند . اينجا « عذاب بد » مراد از زندگى محكومانه است ؛ چنان كه يهود گاهى تحت حكومت كلدانى ، يونانى بودند ؛ و گاهى تختهء مشق شدايد بخت النصر و سايرين شدند ؛ بالاخره ، تا عهد مبارك رسول كريم - صلّى اللّه عليه و سلّم - باجگزار مجوسىها بودند ؛ بعد از آن حكمرانان مسلمين بر آنها مسلّط گرديد . غرض « 1 » ، از آن عصر تا امروز ، من حيث قوميّت ، نعمت آزادى نصيب يهود نشده ، بلكه هرجا كه اقامت گزيدند ، از جانب اكثر ملوك و حكّام رنجهاى سخت و مصايب مدهش بر آنها تحميل شد ؛ مال و ثروت ، و هيچ چيز ، آنها را از لعنت غلامى و محكوميّت نجات داده نتوانست و تا قيامت داده نمىتواند « 2 » ؛ در روزگار آخر ، چون يهود به امداد دجّال برآيند ؛ از دست همراهان مسلمان حضرت مسيح - عليه السّلام - بكلّى از تيغ كشيده مىشوند كما ورد فى الحديث .
إِنَّ رَبَّكَ لَسَرِيعُ الْعِقابِ وَ إِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ
( 167 )
هرآئينه پروردگار تو زود عقوبتكننده است ؛ و هرآئينه او آمرزنده ، مهربان است .
تفسير : هركه از شرارت باز نيايد ، گاهى خداوند ( ج ) در اين جهان نيز بر وى عذاب مىفرستد ؛ و اگر جنايتكار بزرگى توبه كند و نادم شده خواهان آمرزش شود ، بخشش و رحمت الهى ( ج ) بىپايان است ؛ در بخشايش وى درنگ نمىشود .
وَ قَطَّعْناهُمْ فِي الْأَرْضِ أُمَماً
و پراكنده كرديم بنى اسرائيل را در زمين گروه گروه ؛
تفسير : چون دولت و سلطنت يهود برهم خورد ، در اثر بىاتّفاقى ، به هر طرف پراكنده شدند ؛ قوّت و شوكت اجتماعىشان به پايان رسيد ؛ و مذاهب مختلفه پديد آمد . اين احوال براى عبرت اين امّت بيان مىشود .
هامش
( 1 ) . خلاصهء مطلب ،
( 2 ) . نتوانست نجات بدهد ، و تا قيامت نمىتوان ( نجات ) بدهد ؛