الظَّالِمِينَ ( 44 ) الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ يَبْغُونَها عِوَجاً وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ كافِرُونَ
( 45 )
ستمكاران است . كه مردمان را باز مىداشتند از راه خدا ، و مىخواستند براى آنها كجى ؛ و ايشان از آخرت منكر بودند .
تفسير : در اين آيات ، ذكر آن مخاطبات و مكالمات است كه اهل بهشت و دوزخ با همدگر يا آنها با اصحاب اعراف مىنمايند . از گفتگوى اوّل و ثانى كه اصحاب الجنّه با اصحاب النار مىكنند ، واضح مىشود كه اين مذاكرات بعد از ادخال بهشت و دوزخ به عمل مىآيد ، بنابر مقتضاى نظم كلام ، بايد پذيرفت كه گفتگوى اصحاب اعراف نيز بعد از آن است ، بههرحال ، اهل بهشت چون به جنّت مىرسند ، به حال خويش مسرور بوده ، براى تقريع و نكايت ، به دوزخيان گويند : پيمانى را كه خدا ( ج ) براى نيل مؤمنان به نعيم ابدى به زبان پيغمبران خويش نموده بود ، راست يافتيم ؛ اى دوزخيان ، شما گوئيد : تهديدى كه در اثر عصيان و كفر شما داده شده بود ، آيا شما نيز آن را راست يافتيد ؟ روشن است كه جز « نعم » چه جواب داده مىتوانند « 1 » ؟ ! آنگاه ، منادى خدا ( ج ) در ميان اين دو جماعت بهپا خاسته ، ندا مىكند : اگرچه گنهگاران بسيارند ، لعنت خدا بر ستمگاران باد ؛ آنان كه خود گمراه و از آخرت غافل شده ، ديگران را نيز از راه حق باز گردانيدند ، و شب و روز درصدد آن بودند كه به مباحث غلط راه روشن مستقيم را كج ثابت گردانند .
وَ بَيْنَهُما حِجابٌ
و در ميان آن دو حجاب است ؛
تفسير : معنى حجاب پرده و سدّ است ، و اينجا از « پرده » ديوار مراد مىباشد ؛ چنان كه در سورهء حديد ، ركوع 2 ، تصريح شده : « فضرت بينهم بسور له باب » . اين ديوار ، مانع از آن است
هامش
( 1 ) . جز « آرى » چه جواب مىتوانند بدهند ؟ !