وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ
( 38 )
و ليكن نمىدانيد !
تفسير : از يك حساب ، گناه گذشتگان آنها دوچند است ، كه خود گمراه شدند ، و آيندگان را نيز از راه دور نمودند ؛ و به يك حساب ، گناه آيندگان دوچند مىشود ، كه خود گمراه شدند ، و احوال پيشينيان را ديده و شنيده عبرت نگرفتند ؛ يا چون در عذاب دوزخيان بر وفق درجاتشان وقتا فوقتا مىافزايد ؛ لهذا ، خداوند ( ج ) فرمود : عذاب هركدام « 1 » مضاعف مىشود .
هنوز در آغاز تعذيبيد ، و از انجام آن خبر نداريد ؛ يعنى ، از دوچند شدن عذاب گذشتگان براى آيندگان شما شفا و راحتى نصيب نمىشود . اين بيان در آن صورت است كه مرا از
« لِكُلٍّ ضِعْفٌ »
هر دو فريق مىباشد ؛ امّا ، ابن كثير برآنست كه در اين آيت خداوند آيندگان را مطّلع فرموده ، يعنى بدون شك ما عذاب هر يكى از اسلاف شما را بر وفق درجات آنها دوچند گردانيدهايم ؛ چنان كه در آيت ديگر است :
« الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ زِدْناهُمْ عَذاباً فَوْقَ الْعَذابِ »
( نحل ، ركوع 12 ) ؛
« وَ لَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَ أَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ »
( عنكبوت ، ركوع 1 ) ؛
« وَ مِنْ أَوْزارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ »
( نحل ، ركوع 3 ) .
وَ قالَتْ أُولاهُمْ لِأُخْراهُمْ فَما كانَ لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ
( 39 )
و گويد جماعهء متقدّمشان جماعهء متأخّرشان را : پس نيست شما را بر ما هيچ بزرگى ؛ پس بچشيد عذاب را ، به سبب آنچه مىكرديد !
تفسير : يعنى ، از درخواستى كه براى تزئيد « 2 » سزاى ما نموديد به شما چه رسيد ؟ ! در عذاب شما تخفيفى واقع نشد ، و شما عذاب كردار خويش را چشيدنى مىباشيد !
هامش
( 1 ) . هريك
( 2 ) . مزيد گردانيدن ، افزودن