أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ
( 36 )
آن گروه ، باشندگان دوزخاند ؛ ايشان آنجا جاويدانند .
تفسير : ابن جرير از ابويسار سلمى نقل مىكند :
« يا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ »
در عالم ارواح به همه فرزندان آدم خطاب شده بود ؛ چنان كه از سياق سورهء بقره ، اخير « 1 » ركوع 3 ، ظاهر مىشود :
« قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً »
و نزد بعضى محقّقان اين حكايت از آن خطابى است كه در هر زمان و به هر قوم شده است ؛ نزد من ترتيب و تنسيق مضمون در ركوع گذشته خود به خود ظاهر مىگرداند كه چون آدم و حوّا از مسكن اصلى خويش ( جنّت ) ، يعنى از آنجا كه حكم بود به كمال آزادى و وسعت ، بدون انديشه « 2 » ، زندگانى كنند ، بهطور عارضى محروم شدند ؛ نظر به توبه و انابهء مخلصانهءشان ، مناسب افتاد كه به تلافى آن حرمان ، و براى استرداد ميراث آبائى به اولاد وى هدايائى داده شود ؛ چنان كه پس از اختتام حكايت هبوط آدم از
« يا بَنِي آدَمَ ، قَدْ أَنْزَلْنا عَلَيْكُمْ لِباساً »
( الاعراف ، ركوع 3 ) خطاب آغاز و تا چهار ركوع ، آن هدايات مسلسل بيان شده .
گويا ، در اين آيات تمام بشريّت در يك وقت موجود دانسته شده به آنها خطاب عام گرديده است ، و آن خطاب اينكه پس از برآمدن شما از بهشت ، به جاى جامه و طعام جنّت ، براى شما لباس و خوراك زمينى تدبير كردهايم ؛ اگرچه اطمينان و شادمانى بهشت در اينجا ميسر نمىشود ؛ امّا ، باز هم به شما موقع داده شده « 3 » كه از وسايل آرامى و راحت منتفع شويد تا هنگام اقامت خويش در اينجا ، مسكن اصلى و ميراث پدرى خويش را به اطمينان باز گرفته توانيد « 4 » . بايد از مكر و فريب شيطان لعين آگاه باشيد ، تا شما را هميشه از آن ميراث محروم نگرداند . از بىحيائى و اثم و عدوان كناره گيريد ؛ به طريق اخلاص و عبوديّت مستقيم باشد ؛ از نعمتهاى الهى برخوريد « 5 » ؛ امّا ، نه چنان كه از قيود و حدودى كه حضرت وى معيّن كرده تجاوز نماييد .
ببينيد كه هر قوم چه سان مدّت موعود خويش را به پايان مىرساند ، و به قرارگاه خويش مىرسد . در اين اثنا ، اگر خدا ( ج ) پيغمبر خويش را مبعوث گرداند ، تا آيات وى را ابلاغ نمايد ؛ و
هامش
( 1 ) . اواخر
( 2 ) . بدون نگرانى ،
( 3 ) . فرصت داده شده
( 4 ) . بتوانيد بازپس بگيريد .
( 5 ) . برخوردار شويد ؛