ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ
باز ، البتّه بيايم ( بسوى ايشان ) از پيش ايشان ، و از پس ايشان و از جانب راست ايشان ، و از جانب چپ ايشان .
تفسير : از هر طرف بر آنها هجوم مىنمايم . ذكر جهات اربعه به غرض اشارت به تعميم جهات است .
وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ
( 17 )
و نمىيابى اكثر ايشان را شكرگزار !
تفسير : تخمين ابليس لعين راست گرديد :
« وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِيقاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ »
( السبأ ، ركوع 2 ) .
قالَ اخْرُجْ مِنْها مَذْؤُماً مَدْحُوراً لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ
( 18 )
گفت : بيرون رو از آن ؛ نكوهيده ، مردود ! ( قسم است ) هركه پيروى كند ترا از ايشان ، البتّه پر كنم دوزخ را از شما همه يك جا .
تفسير : بسا مردم ناشكر مىباشند ؛ نمىتوانند بما زيانى برسانند . عاقبت ، كاميابى و فلاح از آن اهل وفاست ؛ اگرچه اندك باشند . كثرت ناسپاسان نذر دوزخ مىشود ! گويا ، به اين صورت واضح شد كه جنود شيطان هرقدر زياد باشند ، نمىتوانند سپاه قليل التعداد خليفة اللّه را مغلوب و