تفسير : چون امهال و گذشت الهى را مىبينيد ، مأمون و مطمئن نشويد ؛ همچنانكه حضرت او مىتواند شما را از مصائب و شدايد نجات دهد ، قدرت دارد كه بر شما عذابى نيز مسلّط كند .
مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعاً وَ يُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ
از بالاى شما ، يا از زير پاى شما ، يا در آميزد شما را با همديگر گروه گروه ، و بچشاند بعضى شما را رنج و سختى بعضى ؛
تفسير : اينجا سه نوع عذاب بيان شد : ( 1 ) عذابى كه از بالا فرود مىآيد ، مانند باريدن سنگ يا طوفان باد و باران ؛ ( 2 ) عذابى كه از زير پا برمىخيزد ، مانند زلزله ، سيلاب ، و امثال آن .
اين هر دو عذاب خارجى است كه بر اقوام سلف مسلّط شده بود ، و به دعاى حضرت پيغمبر ( ص ) امّت مرحومه از اينگونه عذاب محفوظ شده است ؛ يعنى ، آن عذاب عمومى كه مانند اقوام گذشته اين امّت را مستأصل گرداند ، فرود نمىآيد ؛ واقعات جزئى و خصوصى اگر پيش آيد ، نفى نيست ، امّا عذاب نوع سوّم ، كه بايد آن را عذاب داخلى و نهانى گفت ؛ دربارهء اين امّت باقى مانده ، كه آن عذاب حزبيّت و جنگ و جدال و خونريزى است . در موضح الفرقان است كه فرقان حميد به اكثر كافران وعدهء عذاب داده ؛ در اينجا توضيح گرديد كه اين نيز عذاب است كه بر امم سابق از آسمان يا زمين پديد آمده بود ، و اين نيز عذاب مىباشد كه مردم با همدگر بياويزند ، و به قتل و حبس و ذلّت همديگر بپردازند . حضرت پيغمبر دانست كه بر امّت وى عذاب مؤخّر الذّكر وارد مىشود ؛ اكثر « 1 »
« عَذابٌ أَلِيمٌ » *
،
« عَذابٌ مُهِينٌ » *
،
« عَذابٌ شَدِيدٌ » *
،
« عَذابٌ عَظِيمٌ » *
به اين امر اطلاق مىشود ؛ و همچنين ، عذاب آخرت بر كسى است كه كافر بميرد .
انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآياتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ
( 65 )
بنگر چگونه بيان مىكنيم آيتها را تا ايشان بفهمند .
هامش
( 1 ) . بيشتر ،