ضَرًّا وَ لا نَفْعاً وَ اللَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
( 76 )
زيانى و نه سودى ؟ ! و خدا همانست شنوا ، دانا .
تفسير : چون مسيح را خدا گفتند ، لازم مىآيد كه او را معبود هم بخوانند ؛ ليكن معبود شدن صرف به ذاتى مختصّ است كه مالك هر نوع نفع و ضرر ، و داراى اختيار كامل باشد ، زيرا كه « عبادت » تذلّل انتهائى را نامند ، و تذلّل انتهائى در پيشگاه ذاتى مىتوان كرد كه داراى منتهاى عزّت و غلبه باشد ، و در هر وقت شنوا ، و به احوال هركس - كما حقّه « 1 » - دانا باشد . در اين آيت ، با عقيده مشركانهء تثليث عقايد تمام مشركان رد مىشود .
قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ
بگو : اى اهل كتاب ، از حدّ مگذريد در دين خود به ناحق ؛
تفسير : مقصد از مبالغه در عقيده اينست كه يك مولود بشرى را خدا قرار دادند ، و غلوّ در عمل آنست كه « رهبانيّت » گفته مىشود :
« وَ رَهْبانِيَّةً ابْتَدَعُوها ما كَتَبْناها عَلَيْهِمْ »
( الحديد ، ركوع 4 ) . از تمام قبايح يهود كه بيان شده ، ظاهر مىشود كه بنابر انهماك در دنياپرستى و تكميل شهوات نفسانى ، دين و دينداران در نزد آنها هيچ عظمت و وقعى نداشت ، حتّى اهانت و قتل انبياء - عليهم السّلام - شعار آنها بود ، بر خلاف آنها نصارى در تعظيم انبياء چندان غلوّ كردند كه از بين آنها بعض را خدا ، يا پسر خدا ، خواندند ؛ و دنيا را ترك ، و رهبانيّت نمودند .
وَ لا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَ أَضَلُّوا كَثِيراً وَ ضَلُّوا عَنْ سَواءِ السَّبِيلِ
( 77 )
و پيروى مكنيد خواهش نفس قومى را كه گمراه شدند پيش از اين ، و گمراه كردند مردمان بسيار را ، و كجروى كردند از راه راست .
هامش
( 1 ) . كما هو حقّه آنچنانكه بايد و شايد -